Jasno je da se stari zakon ne može primjenjivati na buduće pravne situacije, ali to ne dovodi u pitanje postojanje prava, obaveza i pravnih činjenica nastalih za vrijeme važenja „starog“ zakona, pa je tako nesporno da je Radoslav Gajanin bio izabran, odnosno da je počeo i vršio svoj prvi mandat za vrijeme važenja „starog“ zakona. Njegov prvi izbor za rektora i prvi mandat bili su i ostali na snazi kao pravne činjenice i nakon stupanja na snagu „novog“ zakona, pa se prvi mandat ne može zanemariti i smatra se pravno relevantnom činjenicom.
Ovo, između ostalog piše, u presudi Okružnog suda u Banjoj Luci koji je utvrdio da je Radoslav Gajanin nezakonito izabran za rektora banjolučkog Univerziteta. Sud je naložio Senatu da u roku od 30 dana donese novu odluku o izboru rektora.
„Da je zakonodavac imao namjeru da se mandati obavljeni za vrijeme važenja prethodnog zakona ne računaju, to bi bilo izraženo u tekstu važećeg zakona, naročito u njegovim prelaznim i završnim odredbama. A kako to nije slučaj, nema osnova za zaključak da je zakonodavac htio izuzeti ranije mandate iz primjene ograničenja“, navodi se u presudi.
„Novi“ Zakon o visokom obrazovanju se primjenjuje od dana stupanja na snagu, ali se primjenjuje na stanje kakvo je u tom trenutku postojalo. Tako je Gajanin iscrpio zakonski maksimum od dva mandata i zbog toga više ne ispunjava uslove za novi izbor, a to ne predstavlja retroaktivnu primjenu zakona, nego primjenu važećeg zakona na postojeće činjenično stanje.
U presudi se navodi kako „novi“ zakon propisuje broj mandata, ali ne propisuje, ni u prelaznim i završnim odredbama, da u taj broj ulaze mandati ostvareni isključivo po tom zakonu i isti ne pravi razliku između mandata ostvarenih po „starom“ i po „novom“ zakonu.
„Važeći zakon nije promijenio pravilo o broju mandata, nego ga je zadržao, tako da se u konkretnom slučaju ne radi o uvođenju novog pravila, nego se zadržava kontinuitet istog zakonskog ograničenja, posebno kad se uzme u obzir da je Zakonom o visokom obrazovanju propisano da mandat rektora koji su izabrani prema propisima koji su važili do dana stupanja na snagu ovog zakona traje do isteka mandata na koji su birani, čime su ostavljeni na snazi i priznati mandati započeti za vrijeme važenja ranijeg zakona“, stoji u presudi.
Sud nalazi da uračunavanje prethodno ostvarenih mandata (na koje je rektor izabran po odredbama ranije važećeg zakona) ne predstavlja retroaktivnu primjenu zakona na spornu pravnu situaciju nastalu u vrijeme važenja „starog“ zakona, nego se radi o primjeni važećeg zakona na postojeće činjenično stanje.
„Izbor rektora po odredbama ranijeg zakona ne predstavlja sporni odnos koji bi se morao rješavati prema odredbama zakona koji je važio u vrijeme njegovog nastanka, nego predstavlja pravnu činjenicu na čije postojanje donošenje ‘novog’ zakona nema nikakav uticaj“, navodi se u presudi Okružnog suda.
Gajanin je izbor rektora Univerziteta na uzastopni treći mandat poredio sa statusom dekana više fakulteta koji su takođe izabrani na treće mandate, pa bez problema obavljaju te funkcije. Sud ukazuje da je u slučaju dekana fakulteta donošenjem „novog“ zakona za njih uspostavljen i novi pravni režim, pošto u ranijem zakonu za dekane fakulteta, za razliku od rektora Univerziteta, nije bilo propisano ograničenje u broju mandata na koji mogu biti izabrani.
„Novim“ zakonom to je propisano i za dekane fakulteta, tako da mogu biti birani na još jedan mandat, pa im se kao prvi mandat računa onaj na koji su izabrani po stupanju na snagu „novog“ zakona. Za razliku od dekana fakulteta, za rektora Univerziteta pravni režim je i nakon donošenja „novog“ zakona ostao isti, jer je za njega po odredbama oba zakona propisano da može biti izabran za tu funkciju najviše dva puta.
„Valja ukazati i na to da Narodna skupština Republike Srpske nije dala autentično tumačenje sporne zakonske odredbe. Mišljenja data od strane organa izvršne vlasti i Zakonodavnog odbora Narodne Skupštine nisu obavezujuća za sudove, jer je autentično tumačenje zakona, saglasno Ustavu Republike Srpske, u isključivoj nadležnosti Narodne skupštine Republike Srpske koja je zakon donijela, što je u ovom slučaju izostalo“, stoji u presudi.
Sud je ovu presudu donio po tužbi profesora Poljoprivrednog fakulteta, bivšeg ministra u Vladi Radovana Viškovića i poslanika SNSD-a u Narodnoj skupštini Republike Srpske Borisa Pašalića. Pašalić, koji je takođe bio kandidat za rektora, prije nekoliko mjeseci je podnio tužbu protiv Senata Univerziteta u Banjaluci zbog nezakonitog imenovanja Radoslava Gajanina za rektora.
Bivši generalni sekretar Univerziteta u Banjoj Luci Đorđe Markez za GERILU kaže kako je ovakva presuda bila očekivana. Od samog početka izbora rektora svi akteri ovog skandala su znali za nedopustivost izbora Radoslava Gajanina u treći mandat rektora Univerziteta u Banjoj Luci.
„Nažalost, ovim je napravljena ogromna šteta ugledu i imenu Univerziteta, kao i ugledu ogromne većine univerzitetskih nastavnika i saradnika koji su posvećeni naučnom i pedagoškom radu. Najveća odgovornost leži na Radoslavu Gajaninu i iskreno sa nadam da će mjerodavna tijela Univerziteta, počev od Etičkog komiteta, smoći snage i hrabrosti da utvrde sve činjenice i da izreknu sankcije svim pojedincima koji su doveli do ovog skandala“, rekao je Markez.
Posljedice su, dodaje on, zaista teške. Univerzitet u Banjoj Luci postoji pedeset i jednu godinu i ovo je prvi put da se rektor najveće visokoškolske ustanove smjenjuje odlukom suda zbog nezakonitog izbora.
„Što se tiče sudbine brojnih diploma, odluka o izboru u akademska zvanja, međunarodnih i domaćih ugovora, o tome zaista ne bih spekulisao. Mislim da niko u Rektoratu nije svjestan težine posljedica ovakve presude i same situacije“, ističe Markez.
U ovom momentu, tvrdi on, Univerzitet u Banjoj Luci implementira više desetina međunarodnih projekata koji se finansiraju iz grantova EU. Kako će uprava Univerziteta sada saopštiti brojnim EU partnerskim univerzitetima da trenutno nema zakonito izabranog rektora i da je prethodni rektor smijenjen sudskom presudom?
„Ne znam da li je iko svjestan kakve će refleksije to imati kod partnera sa kojima sarađuje Univerzitet u Banjoj Luci. Kako objasniti situaciju da u ovom momentu naš Univerzitet nema rukovodstvo i ovlaštenog potpisnika? Posljedice ovakve avanture pojedinaca predvođenih Radoslavom Gajaninom će se osjetiti dugo vremena i trebaće mnogo energije i diplomatskog umijeća da se povrati povjerenje kod brojnih međunarodnih partnera i organizacija“, rekao je Markez.
Član Odbora za nauku, kulturu, obrazovanje i sport Narodne skupštine Republike Srpske Tanja Vukomanović ističe kako se može reći da je danas pobijedio zakon nad pokušajem potpunog bezakonja, odnosno pokušajem da se ljudi na čelo Univerziteta postavljaju mimo zakona. Sada ostaje da se utvrdi ko je odgovoran i da li će iko snositi posljedice zbog ovoga.
„Takođe, mora se odgovoriti i na pitanje da li će ovakva nezakonita situacija ostaviti posljedice po studente, odnosno da li će biti dovedeni u pitanje akti koje je potpisivao nezakonito izabrani rektor. Ministarstvo za naučnotehnološki razvoj i visoko obrazovanje dužno je da izađe pred javnost, zauzme jasan stav i osudi ovakvo postupanje. Na moje poslaničko pitanje, Ministarstvo se skoro pa proglasilo nenadležnim. To je potpuni apsurd jer izgleda da se ministarstvo ne miješa u svoj resor“, zaključila je Tanja Vukomanović.
Goran Dakić
