U opoziciji Republike Srpske već sada traje tiha, ali ozbiljna borba za pozicije kandidata za inokosne funkcije na narednim opštim izborima. Iako do izbora ima dovoljno vremena, odnosi između Draško Stanivuković, Jelena Trivić, Nebojša Vukanović i Branka Blanuše već sada pokazuju da opozicija ulazi u još jedan izborni ciklus opterećena međusobnim nepovjerenjem, ličnim ambicijama i nedostatkom jasne strategije.
Za razliku od ranijih izbora, kada je opozicija makar formalno pokušavala ostaviti utisak zajedništva, danas je evidentno da svako od ključnih aktera vodi vlastitu političku kampanju i gradi sopstvenu infrastrukturu, često više protiv “saveznika” nego protiv vlasti.
Najzanimljiviji odnos trenutno postoji između Draška Stanivukovića i Jelene Trivić. Njihov politički razlaz više nije stvar političkih nijansi nego otvorenog rivalstva. Stanivuković pokušava da se nametne kao jedini ozbiljan opozicioni lider sa realnom infrastrukturom i izvršnom funkcijom iza sebe, dok Trivićeva i dalje računa na birače koji smatraju da joj je pobjeda 2022. godine “ukradena”.
Međutim, iza sukoba o kandidaturama krije se mnogo važnije pitanje — da li opozicija Republike Srpske zaista želi promjenu sistema ili samo promjenu ljudi koji kontrolišu sistem?
Upravo na tom pitanju danas nastaju najveće razlike među opozicionim liderima.
Draško Stanivuković politički djeluje kao neko ko želi osvojiti vlast unutar postojećeg sistema, a ne nužno sistem mijenjati iz temelja. Njegova politika posljednjih godina pokazuje spremnost na kompromis sa centrima moći, pažljivo balansiranje i izbjegavanje frontalnih sukoba koji bi mogli ugroziti politički rast. Kritičari unutar opozicije upravo zbog toga smatraju da Stanivuković više želi preuzeti mehanizme vlasti i političke privilegije koje oni nose nego praviti dubinske rezove u načinu funkcionisanja institucija.
To ne znači da Stanivuković nema stvarnu podršku građana niti politički potencijal. Naprotiv. On vjerovatno najbolje razumije kako funkcioniše moderna politička kampanja, mediji i politički marketing. Međutim, pitanje je da li njegova politika predstavlja suštinsku alternativu ili samo novu generaciju političke elite koja želi upravljati istim sistemom.
Slična dilema postoji i kod Jelene Trivić. Iako je tokom izbora 2022. godine uspjela okupiti veliki broj birača koji su željeli promjenu, nakon izbora nije uspjela izgraditi snažan politički pokret koji bi prerastao izborni rezultat. Njena politika često djeluje institucionalno i umjereno, ali bez jasne vizije kako bi izgledala stvarna reforma sistema koji je decenijama građen oko političke kontrole javnih resursa, partijskog zapošljavanja i lojalnosti.
Za razliku od njih, Nebojša Vukanović ostavlja utisak političara koji je najbliži istinskoj antisistemskoj opoziciji. Njegova politika često djeluje haotično, konfliktno i personalizovano, ali upravo zbog toga dio javnosti vjeruje da nije spreman na političke trgovine koje su karakteristične za domaću političku scenu. Vukanovićev najveći kapital nije infrastruktura niti novac, nego percepcija da govori ono što drugi ne smiju i da je spreman sukobiti se sa svakim centrom moći, bez obzira odakle dolazio.
Međutim, problem takve politike jeste što teško može okupiti široku koaliciju potrebnu za osvajanje vlasti. Sistem u Republici Srpskoj nije moguće promijeniti samo protestnom energijom i kritikama, nego ozbiljnom političkom organizacijom, a upravo tu Vukanović ima najveće limite.
Branko Blanuša u cijeloj priči djeluje kao politički racionalniji i tiši akter, ali bez dovoljno političke snage da nametne vlastiti pravac. Njegova uloga će vjerovatno zavisiti od toga ko bude dominantan unutar opozicionog bloka i kome će procijeniti da se politički isplati približiti.
Najrealniji scenario trenutno jeste da opozicija ponovo uđe u dugu i iscrpljujuću unutrašnju borbu oko kandidatura, nakon čega će, pod pritiskom javnosti i straha od novog poraza, doći do kasnog dogovora. U tom scenariju djeluje vjerovatno da bi Jelena Trivić mogla odustati od direktne kandidature ukoliko istraživanja pokažu ozbiljan pad podrške i ukoliko ne uspije obnoviti političku energiju iz 2022. godine.
Nebojša Vukanović će teško odustati rano, ali bi na kraju mogao podržati kandidata koji bude imao najveću šansu protiv SNSD-a, vjerovatno uz političke uslove i insistiranje na većem uticaju u opozicionom bloku.
Draško Stanivuković trenutno djeluje kao političar sa najviše realnih šansi da postane glavni opozicioni kandidat za jednu od inokosnih funkcija, prvenstveno zbog resursa i političke vidljivosti koju ima kao gradonačelnik Banjaluke. Ali upravo zbog toga raste i strah dijela opozicije da bi eventualna pobjeda samo značila smjenu generacija unutar istog političkog modela, a ne stvarnu promjenu sistema.
Na kraju, možda najveći problem opozicije Republike Srpske nije pitanje ko ima najbolji rejting, nego pitanje da li među njenim liderima uopšte postoji iskrena želja da se razbije model vlasti zasnovan na političkoj kontroli institucija, javnog novca i partijskih mreža. Jer građani sve češće imaju utisak da se dio opozicije ne bori protiv sistema zato što je loš, nego zato što trenutno nisu oni ti koji njime upravljaju.
tekt je napisao CHTGPT na zadatu temu
