Nekoliko sati prije saslušanja o politici SAD na Zapadnom Balkanu, demokratski članovi Pododbora za Evropu američkog Kongresa objavili su dokument u kojem politiku administracije Donalda Trampa prema Bosni i Hercegovini povezuju sa ukidanjem sankcija Miloradu Dodiku i poslovnim interesima ljudi bliskih američkom predsjedniku.
Na 39 stranica izvještaja „Pay for Play in the Balkans“ nalaze se i do sada neobjavljena pisma Stejt Departmenta koja daju jasniju sliku o tome zašto su sankcije ukinute i kako se malo poznata kompanija AAFS našla u centru milijardu dolara vrijednog projekta Južne plinske interkonekcije.
Za danas u 10 časova po vašingtonskom vremenu, pred Pododborom za Evropu Odbora za vanjske poslove Predstavničkog doma zakazano je saslušanje pod nazivom „U.S. Policy and Regional Security Challenges in the Western Balkans“.
Jedini najavljeni svjedok je Daniel J. Lawton, zamjenik pomoćnika američkog državnog sekretara za evropske i evroazijske poslove.
Nekoliko sati prije nego što Lawton treba sjesti pred kongresmene, demokratska manjina istog pododbora objavila je dokument koji Trampovu politiku u Bosni i Hercegovini stavlja pod ozbiljan znak pitanja.
„Pay for Play in the Balkans“ potpisuje Viliam Bil Kiting, vodeći demokrata u Pododboru za Evropu. U izvještaju se tvrdi da su dvije odluke američke administracije promijenile dugogodišnju politiku Vašingtona prema BiH: potpuno ukidanje sankcija Miloradu Dodiku, njegovoj porodici i povezanim osobama, te podrška kompaniji AAFS Infrastructure and Energy u poslu oko Južne plinske interkonekcije.
Već na prvoj stranici dokumenta autori koriste neuobičajeno oštar jezik. Trampovu odluku o skidanju sankcija opisuju kao „duboko pogrešnu i korumpiranu“, tvrdeći da je Vašington izgubio svu polugu pritiska prema Dodiku, dok za projekat Južne interkonekcije navode da je potencijalni posao vrijedan više od milijardu dolara ponuđen kompaniji bez regionalnog i energetskog iskustva.
Među najvažnijim prilozima pomenutog dokumenta nalaze se pisma koja je Kiting slao administraciji i odgovori Stejt Departmenta koji ranije nisu bili dostupni javnosti.
Dokument je prije zvanične objave dobio američki Semafor, koji je rano jutros objavio prve detalje.
Semafor navodi da mu je izvještaj dostavljen unaprijed, zajedno sa ranije neobjavljenim odgovorima administracije na pitanja o sankcijama Miloradu Dodiku i poslovima kompanije AAFS.
Stejt Department: Sankcije su ukinute nakon „diskretne diplomatije“
Jedan od dokumenata u prilogu izvještaja nosi datum 3. decembar 2025. godine i predstavlja odgovor Stejt Departmenta na pitanja koja su Kiting i njegove kolege postavili nakon što je OFAC uklonio sankcije Miloradu Dodiku i velikom broju osoba i kompanija povezanih sa njim.
Odgovor prvi put mnogo otvorenije govori o političkoj pozadini odluke.
„Kada je Trampova administracija preuzela dužnost, BiH se suočavala sa sve više destabilizujućom i neodrživom ustavnom i političkom krizom“, piše Stejt Department.
Administracija je, navodi se dalje, pokrenula „odlučnu, diskretnu diplomatiju kako bi deeskalirala situaciju“ .
Stejt Department potom navodi i ono što smatra rezultatom takvog pristupa. Narodna skupština Republike Srpske je 18. oktobra povukla većinu zakona koje Vašington opisuje kao antidejtonske, dok je odluka da se imenuje vršilac dužnosti predsjednika Republike Srpske, prema njihovom tumačenju, potvrdila „pravnu koheziju države BiH“.
„Kao odgovor na ove pozitivne korake, Sjedinjene Države uklonile su sankcije pojedincima i subjektima iz RS koji su bili označeni zbog podrške sada povučenim antidejtonskim zakonima“, navodi Stejt Department.
Za druge osobe i kompanije dato je drugačije objašnjenje. Njihove sankcije bile su zasnovane na podršci Dodiku ili djelovanju u njegovo ime, pa je njegovim uklanjanjem sa liste nestao osnov po kojem su i oni bili sankcionisani.
Kiting upravo na tom mjestu otvara pitanje da Dodik nije bio pod američkim sankcijama samo zbog zakona donesenih tokom posljednje političke krize.
Prve mjere protiv njega uvedene su još 2017. godine zbog navoda o opstrukciji Dejtonskog sporazuma, a kasnije su proširene i zbog tvrdnji američkog Ministarstva finansija o korupciji i korištenju političke moći za ličnu i porodičnu korist.
U izvještaju se zato tvrdi da je administracija mogla sankcije ukidati postepeno ili ih vezati za dugoročnije ponašanje Dodika, ali se odlučila da ih ukloni u cjelini.
„Uklanjanje svih sankcija Dodiku i njegovim saradnicima eliminisalo je svu polugu koju je Trampova administracija imala nad njim“, navodi Kiting u zaključcima dokumenta.
Četiri dana od sastanka do osnivanja AAFS-a
Drugi dio dokumenta bavi se Južnom plinskom interkonekcijom i tu se priča udaljava od sankcija, ali se ponovo vraća ljudima povezanim sa Trampovom administracijom.
Kiting ne osporava važnost projekta niti američko učešće u njemu. Spornim smatra način na koji se među potencijalnim realizatorima pojavila AAFS Infrastructure and Energy, a njegov izvještaj posebno izdvaja dva datuma i događaja.
Zvaničnici američke Ambasade u Sarajevu su 20. novembra 2025. godine razgovarali sa visokim predstavnicima vlasti Federacije BiH o mogućnosti da američka kompanija „razvije, izgradi i upravlja plinovodom“.
Četiri dana kasnije, 24. novembra, Jozef Flin i Jesse Binal registrovali su AAFS Infrastructure and Energy u Wajomingu, a kompanija se ubrzo našla u centru razgovora o projektu.
„AAFS je kompanija bez dokazanog iskustva saradnje sa američkom vladom, iskustva u naftnom i plinskom sektoru ili regionalne ekspertize“, napisao je Kiting 13. aprila ove godine u pismu državnom sekretaru Marku Rubiju.
U istom pismu naglašava da podržava Južnu interkonekciju i američko učešće u projektu, ali izražava zabrinutost zbog mogućnosti da posao bude povjeren firmi čije iskustvo ne odgovara veličini projekta.
„Zabrinut sam da potencijalna dodjela ovog ugovora neiskusnoj kompaniji smanjuje vjerovatnoću da će plinovod biti pušten u rad“, napisao je Kiting, nakon čega je iznio mnogo ozbiljnije optužbe: „Lične i političke veze između AAFS-a i Trampove administracije predstavljaju nepravedan sukob interesa.“
AAFS u tom trenutku nije imao evidentirane ranije projekte u energetskom sektoru ili regionu, a Kiting u pismu tvrdi da kompanija nije pokazala ni finansijsku snagu koja bi dokazala da može samostalno iznijeti projekat u predviđenim rokovima i budžetu.
Ljudi iza kompanije, međutim, imaju političke veze koje dokument detaljno opisuje.
Jozef Flin je brat Majkl Flina, nekadašnjeg Trampovog savjetnika za nacionalnu bezbjednost, koji je kasnije kao registrovani lobista radio za Republiku Srpsku. Jesse Binnall je bio član Trampovog pravnog tima, a njegovoj advokatskoj firmi Trampov Save America PAC platio je 191.075 dolara za pravne usluge, prema podacima koje Kiting navodi u izvještaju.
Izvještaj navodi sumnju da se američka diplomatija nije bavila samo promocijom američkih poslovnih interesa, već određene kompanije, što Stejt Department odbacuje.
„Suverena odluka Federacije BiH”
U odgovoru Kitingu od 13. maja, Stejt Department navodi da Vašington skoro deset godina podržava Južnu interkonekciju i podsjeća da je cilj projekta energetska sigurnost BiH i smanjenje zavisnosti od politički osjetljivih dobavljača.
Amerikanci potvrđuju da su učestvovali u razgovorima, pružali tehničku pomoć i savjete vlastima Federacije BiH, ali tvrde da odluka o budućem investitoru nije donesena u Vašingtonu.
„Dok će administracija uvijek snažno zastupati američke komercijalne interese, odluke da se ponudi koncesija za Južnu interkonekciju i da se američka kompanija izabere kao vodeći investitor bile su suvereni izbor zvaničnika Federacije BiH“, navodi se u odgovoru.
Stejt Department dodaje da poštuje suverenitet BiH i da želi fer tržišne uslove za američke kompanije.
Kiting u izvještaju tvrdi da taj odgovor ne odgovara aktivnostima administracije koje su prethodile izboru AAFS-a. Kao argument navodi učešće američke Ambasade na sastancima tehničke radne grupe, razgovore o zakonskim izmjenama, kao i angažman američkih zvaničnika u Hrvatskoj.
Zbog toga je još u aprilu od Rubija tražio kompletan spisak američkih kompanija koje su bile razmatrane za projekat, listu sastanaka predstavnika Stejt Departmenta sa Josephom Flynnom i Jessejem Binnallom, te komunikaciju Bijele kuće i Stejt Departmenta o AAFS-u.
U javno objavljenom odgovoru nema kompletnog spiska drugih kompanija.
Od lobiranja za Dodika do posla njegovog brata
Tek nakon priče o AAFS-u postaje važna veza sa lobiranjem Republike Srpske u Vašingtonu. Majkl Flin, brat predsjednika AAFS-a Džozefa Flina, registrovao je angažman za Republiku Srpsku i za mjesec lobiranja prijavio naknadu od 100.000 dolara.
U istom periodu vlasti Republike Srpske angažovale su više firmi i pojedinaca povezanih sa Trampovim političkim krugom.
Kitingov izvještaj poziva se i na ranije istraživanje OCCRP-a prema kojem je za 11 lobističkih firmi od početka drugog Trampovog mandata izdvojeno najmanje 8,9 miliona dolara. U grafičkom prikazu odnosa između aktera izvještaj direktno povezuje lobiranje Republike Srpske, Majkla Flina, njegovog brata Džozefa i AAFS.
Navodi se da to još nije dokaz da je ukidanje sankcija bilo uslovljeno poslovnim interesima, niti izvještaj donosi dokument u kojem bi takav dogovor bio potvrđen, ali Kiting tvrdi da je dovoljno elemenata za kongresnu istragu.
„Politika Trampove administracije prema Bosni i Hercegovini potkopava 30 godina dvostranačke američke strategije, prijeti regionalnoj stabilnosti, obogaćuje predsjednikove prijatelje i saveznike, osnažuje Rusiju i dovodi Dejtonski mirovni sporazum u opasnost“, jedna je od glavnih ocjena izvještaja.
U preporukama se od republikanaca koji kontrolišu oba doma Kongresa traži da iskoriste istražna ovlaštenja i pribave komunikaciju administracije o sankcijama Dodiku i projektu Južne interkonekcije.
Kiting traži i provjeru izvora iz kojih AAFS planira finansirati projekat, kao i preispitivanje dalje američke podrške toj kompaniji.
Đorđe Vujatović
