„Tamo gdje možemo, tamo gdje imamo saglasnost vas da nešto uradimo, tamo ćemo raditi. Nismo mi protiv svog naroda. Neće niko ništa na silu raditi, to mogu reći“, poručio je premijer Savo Minić 6. septembra, odnosno prije nešto više od mjesec dana, na predizbornoj tribini SNSD-a u Petrovu.
Mjesec dana kasnije, Savo Minić je izabrn za novog predsjednika Srpske, a dva dana nakon Opštih izbora u BiH, kompanija Yugo Metals obavijestila je investitore na Australijskoj berzi da je obezbijedila pristup zemljištu za bušenje u Sočkovcu na Ozrenu. U saopštenju od 6. oktobra najavljuje geofizička snimanja za sljedeću sedmicu, a među narednim aktivnostima navodi pripremu pristupnih puteva i platoa za bušenje.
Dok kompanija izvještava investitore o uklonjenoj prepreci za istraživanja, mještani Ozrena se, za sada na društvenim mrežama, pitaju šta je ostalo od Minićevog obećanja da će vlast raditi tamo gdje ima njihovu saglasnost. Ozrenci, a pogotovo stanovnici Sočkovca su svoje protivljenje geološkom projektu na njihovoj dedovini pokazali jasno i to putem referenduma, odluka lokalne skupštine a pokrenut je i sudski postupak kojim Opština osporava odobrenje Ministarstva.
Minić je, u međuvfemenu, kao kandidat SNSD-a, ubjedljivo je pobijedio u trci za predsjednika Republike Srpske sa 288.871 glasom, odnosno 52,33 odsto.
U berzanskom saopštenju Yugo Metalsa navodi se da je njihova kompanija Lykos Balkan Metals zaključila šestogodišnji ugovor o pristupu zemljištu i zakupu tri parcele u katastarskoj opštini Sočkovac, ukupne površine 18.227 kvadratnih metara. Izbori su tek bili završeni, a već narednog dana, 5. oktobra, potpisan je ugovor kojim se kompaniji otvara pristup ovom zemljištu na narednih šest godina.
Za geofizička snimanja metodom indukovane polarizacije navodi „sljedeću sedmicu“, odnosno moguće već od 12.oktobra. Bušenje je planirano nakon rezultata snimanja, u posljednjem tromjesečju 2026. godine, uz potrebna odobrenja. Za pripremu pristupnih puteva i platoa nije naveden poseban kalendarski datum.
Opština bez novog dopisa, mještani ostaju pri svom „ne“
Yugo Metals u istom saopštenju tvrdi da je istražni prostor Petrovo odobren ranije ove godine nakon konsultacija sa lokalnom zajednicom i Vladom Srpske. Ko je predstavljao lokalnu zajednicu i šta je bio ishod tih konsultacija, dokument ne objašnjava.
Načelnik Petrova Ozren Petković, odgovarajući Gerili povodom nove najave radova, kratko je rekao da Opština nije dobila obavještenje.
„Nikakav dopis nismo dobili i nikakvu saglasnost nismo dali niti kakav sastanak imali sa pomenutom firmom”, izjavio je Petković.
Petković nas je za dodatne informacije uputio na Ministarstvo energetike i rudarstva Republike Srpske.
A upravo Zakon o geološkim istraživanjima RS propisuje da nosilac prava na istraživanje početak projektovanih istražnih radova mora prijaviti Inspektoratu i nadležnom organu lokalne samouprave najkasnije osam dana prije početka.
Petkovićev odgovor i javna najava kompanije o početku radova otvaraju pitanje da li je početak ovih radova uredno prijavljen, za koji datum i na osnovu koje dokumentacije. Bez tih podataka i potvrde stvarnog početka radova ne može se zaključiti da je rok već prekršen. Posljedice neprijavljivanja, ipak, nisu beznačajne jer član 43 istog zakona predviđa ukidanje odobrenja ako početak istražnih radova nije prijavljen u zakonskom roku.
Protivljenje mještana ovom projektu na Ozrenu nije nepoznato institucijama, a ni javnosti. Na referendumu 17. maja ove godine protiv istraživanja glasala su 382 od 390 izašlih birača, odnosno gotovo 98 odsto. Skupština opštine Petrovo prethodno se takođe jednoglasno usprotivila istraživanjima, što potvrđuju i zvanično objavljeni podaci Opštine.
Zoran Poljašević, stanovnik Boljanića i predsjednik udruženja „Ozrenski studenac“, novu najavu povezuje sa upravo završenim izborima.
Za Gerilu kaže da ni referendum ni upravni spor koji je Opština Petrovo pokrenula protiv Ministarstva zbog odobrenja za istraživanja nisu zaustavili ono što naziva „australijskim lovcima na kritične minerale“. Prema njegovim riječima, sudski postupak još nije okončan, a kompanija najavljuje nastavak aktivnosti na projektu istraživanja nikla i kobalta.
„Lako je prepoznati dogovor između Vlade i ‘investitora’!“, ocjenjuje Poljašević u razgovoru za Gerilu.
On smatra da su zakonske promjene u protekle četiri godine služile uklanjanju lokalne zajednice iz odlučivanja o istraživanjima, a da je kompanija čekala završetak izbora u BiH kako vlast ne bi trpjela političke posljedice projekta na Ozrenu.
Tekst ranijeg Zakona o geološkim istraživanjima iz 2022. godine je izričito zahtijevao saglasnost lokalne samouprave, ali je ta obaveza izbrisana izmjenama iz 2024, uz veliko protivljenje lokalnih zajednica koje će biti pogođene geološkim projektima kao i eko aktivistima. Upravo su Ozrenci bili najbrojniji na Javnoj raspravi organizovanoj u Administrqtivnom centru Vlade RS početkom 2024.godine, ali to, na kraju, nije spriječilo ono što je Vlada, kao predlagač, naumila. Neki od prisutnih, poput našeg sagovornika Poljaševića, trpili su i trpe pritiske, upravo zbog svojih javno izrečenih stavova.
Resorno ministarstvo, po novom Zakonu, od lokalnog organa, odnosno Opštine Petrovo u ovom slučaju, sada traži informaciju o prostornoplanskoj dokumentaciji. Lokalna zajednica time je izgubila pravo da kroz uskraćivanje saglasnosti zaustavi odobravanje istraživanja, iako njena planska dokumentacija i dalje ima zakonom propisanu ulogu.
Ni kompanija nije skrivala značaj te promjene. U godišnjem izvještaju Lykos Metals iz 2024. godine ukidanje obavezne prethodne saglasnosti opština predstavljeno je kao promjena koja znatno pojednostavljuje postupak odobravanja istraživanja i šalje poruku podrške investitorima.
Poljašević poručuje da mještani, uprkos tome, neće odustati:
„Bez obzira na sve, Ozrenci su čvrsti u odluci da ne dozvole istraživanja teških kancerogenih metala u neposrednoj blizini svojih kuća”, dodao je on za Gerilu.
Bellator, Repija i zemljište za bušenje
U novom poslu pojavljuje se i ime povezano sa ranijom fazom istraživanja u Sočkovcu. Kao registrovanog vlasnika tri parcele, Yugo Metals u saopštenju navodi firmu Bellator B iz Bijeljine, a kao njenu matičnu kompaniju Bellator iz Beograda.
Prema podacima poslovne baze CompanyWall, Bellator B osnovan je 4. juna 2026. godine, njegov vlasnik je beogradski Bellator, a direktor Miodrag Repija.
Repijino ime pojavljuje se i u ugovoru o pripajanju „Medenog brijega“ firmi Lykos Balkan Metals, objavljenom 6. marta ove godine. U tom dokumentu naveden je kao direktor „Medenog brijega“, firme kojoj je odobreno ranije istraživanje na ovom području.
Gerila je ranije pisala da je dozvola za istraživanja na Ozrenu izdata 2021. godine ukinuta nakon velikih protesta. I sama kompanija u godišnjem izvještaju iz 2024. navodi da su istražna odobrenja za Sočkovac povučena sredinom 2022. radi dodatnih konsultacija sa lokalnom zajednicom.
Repija je, dakle, u javno dostupnim podacima povezan i sa firmom iz ranije faze projekta i sa firmom koju investitor sada predstavlja kao vlasnika zemljišta potrebnog za bušenje.
Za pristup zemljištu novi ugovor predviđa naknadu od 300.000 evra, isplativu u protivvrijednosti australijskih dolara, i 18 miliona akcija Yugo Metals. Kao primalac naknade naveden je Bellator Beograd. Akcije podliježu ograničenju raspolaganja od 24 mjeseca. Takva naknada povezuje finansijski interes Bellatora sa uspjehom investitora.
Izvršni direktor Yugo Metals Petar Tomašević u saopštenju kompanije upravo to predstavlja kao prednost ugovora: plaćanje značajnog dijela naknade akcijama, prema njegovim riječima, čuva novac kompanije za bušenje i vlasniku zemljišta daje interes u njenom uspjehu.
Predviđena je i mogućnost kasnije kupovine zemljišta za dodatnih 400.000 evra i 20 miliona akcija, uz potrebna odobrenja. To je, zasad, ugovorena opcija, ali još uvijek ne i potvrda da je kupovina već izvršena. Ugovor obuhvata i mogućnost budućeg rudarenja i prerade, ali ih uslovljava pribavljanjem svih potrebnih dozvola.
O Repiji je pisao i Radio Slobodna Evropa u tekstu o ratnim veteranima uz vlast i opoziciju tokom protesta u Srbiji. RSE ga identifikuje kao bivšeg pripadnika Jedinice za specijalne operacije, poznate kao „Crvene beretke“, a potom MUP-a Republike Srpske. Navodi da je u novembru 2025. bio među veteranima koji su štrajkovali glađu uz poslanika vladajućeg SNS-a Uglješu Mrdića, na stepeništu Skupštine Srbije.
Gerila je pitanja o najavljenim radovima, ispunjavanju zakonskih obaveza i odnosu prema protivljenju lokalne zajednice uputila Ministarstvu energetike i rudarstva RS, Inspektoratu Republike Srpske, Vladi RS i kompaniji Yugo Metals. Do zaključenja teksta odgovori nisu stigli. Objavićemo ih kada ih dobijemo.
U septembarskom tekstu Gerila je upozorila da će se Minićevo obećanje mjeriti odlukama institucija i onim što se događa na terenu. Obećanje je bilo jasno. Za sada su, međutim, jasnije namjere Yugo Metalsa da nastavi geološka istraživanja.
Ozrenci na Minića neće čekati. Za sutra u 18 časova, u Domu kulture Sočkovac, najavljen je hitan sastanak povodom najave dolaska rudarskih firmi na Ozren radi, kako su organizatori naveli, „početka bušenja“. Sastanak organizuju Savjet MZ Sočkovac i Ozrenski Studenac.
Kompanija ostaje pri svojim planovima, mještani najavljuju okupljanje i, moguće, snažan otpor. Ostaje da se vidi hoće li i premijer Minić ostati pri svojoj riječi.
Pardon, predsjednik.
Dejan Rakita / GERILA
