Više od 100 kineskih privrednika i oko 40 privrednika iz Republike Srpske okupilo se danas u Banjaluci na Forumu Republike Srpske o investicijama i poslovnoj saradnji za kineske kompanije, na kojem je Investiciono-razvojna banka RS kineskim gostima predstavila sedam projekata.
Ipak, uprkos brojnim izjavama o investicionim potencijalima, javnosti nije saopšteno koji su to tačno projekti, koliko vrijede niti kakav model saradnje Republika Srpska za njih traži.
Vršilac dužnosti direktora IRB-a Nedeljko Ćorić rekao je da je najveći dio pažnje usmjeren na energetiku i da su projekti birani i prema interesovanju koje su kineski partneri iskazali prije dolaska.
„Imaćemo nekih sedam projekata iz različitih oblasti koje ćemo predstaviti investitorima iz Narodne Republike Kine. Najviše ćemo pažnje posvetiti energiji, energetskom sektoru. To je naša konkurentska prednost, nešto u šta Republika Srpska ima mogućnost da investira u narednom periodu“, rekao je Ćorić.
On je dodao da su traženi projekti koji bi mogli privući partnere iz Kine, kako je naveo “u skladu sa nekim njihovim zahtjevima koje su nam prije ovog dolaska dostavili“.
Šta se, međutim, nalazi na spisku sedam projekata, nije precizirao.
Predsjednik Privredne komore RS Goran Račić rekao je da je na forum došlo više od 100 kineskih privrednika, dok se sa domaće strane okupilo njih oko 40. Nakon uvodnog dijela organizovani su direktni B2B razgovori.
Račić je kao moguće pravce kineskih ulaganja naveo energetiku, posebno solarne elektrane, ali i poljoprivredu i preradu hrane.
„Ako uzmemo u obzir da naša Hercegovina ima prosječan broj sunčanih dana koji je iznad prosjeka, ne samo u Republici Srpskoj nego i u Evropi, znamo da je ono što mi imamo za kineske investitore veoma interesantno. S druge strane, mi smo zemlja koja ima najbolje potencijale u oblasti prerade hrane“, rekao je Račić.
Prema njegovim riječima, Republika Srpska kineskim kompanijama može ponuditi i konkurentan poreski sistem.
Ambasador BiH u Kini Siniša Berjan rekao je da je Ambasada proteklih mjeseci razgovarala sa kineskim privrednicima i pozivala ih da sami upoznaju mogućnosti poslovanja u Republici Srpskoj.
„Danas mi je drago reći da je više od 100 kineskih privrednika prihvatilo taj poziv. Oni ovdje nisu došli u turističku posjetu. Došli su sa jasnom namjerom da razgovaraju o privrednoj saradnji i da istraže mogućnosti za investicije“, rekao je Berjan.
Iako je broj kineskih učesnika bio jedan od glavnih podataka koji su organizatori isticali, kompletan spisak kompanija koje su predstavljali nije javno objavljen.
Jedna od kompanija čije se učešće može potvrditi jeste kineski proizvođač poljoprivredne mehanizacije Jiangsu World Agricultural Machinery.
Premijer RS Savo Minić kao primjere dosadašnje saradnje sa kineskim kompanijama naveo je puteve, autoputeve, novu bolnicu u Doboju i Hidroelektranu Dabar.
„Mislim da već postoji jedna sigurnost kineskih partnera, a i zainteresovanost privrednika iz Republike Srpske, da danas možemo da proširimo tu saradnju i na druge oblasti“, rekao je Minić.
Netransparentna saradnja na dosadašnjim projektima
Privredni odnosi Republike Srpske i Kine već godinama se najvećim dijelom grade kroz energetiku, saobraćajnu infrastrukturu i kredite kineskih državnih banaka.
Vlasti Republike Srpske kineske kompanije posljednjih godina predstavljaju kao važne partnere za projekte za koje je teško obezbijediti novac kod evropskih finansijskih institucija.
Međutim, neke od najvećih poslova sa kineskim kompanijama od početka prati upravo nedostatak transparentnosti. Najpoznatiji primjer je autoput Banjaluka-Prijedor. Vlada Republike Srpske je 2018. godine dala tridesetogodišnju koncesiju kineskom Shandong Hi-Speedu, a početna vrijednost projekta iznosila je oko 297 miliona evra.
Javnost je godinama bezuspješno tražila kompletan ugovor, a Okružni sud u Banjaluci u više navrata presuđivao je da nadležno ministarstvo mora omogućiti pristup dokumentima. Kada je dio ugovora konačno objavljen, izostao je ključni dio koji se odnosi na finansijski model. U međuvremenu je vrijednost projekta povećana za gotovo 90 miliona evra, na oko 388 miliona.
Gerila je ranije pisala da Vlada, uprkos sudskim presudama, nije objavila kompletan ugovor. Bivši premijer Radovan Višković pravdao je tajnost time da objavljivanje ne dozvoljava kineski partner.
Kineske kompanije ušle su i u novi veliki posao na autoputu Bijeljina-Brčko. Radovi na dionici dugoj 17 kilometara zvanično su počeli u junu ove godine, a vrijednost projektovanja i izgradnje navedena je na oko 274 miliona KM bez PDV-a.
Posao je dobila China Overseas Engineering Group, uz kinesko finansiranje. I ovaj projekat pratile su nedoumice oko finansijskog aranžmana. Mediji su objavili da je China Construction Bank u jednom trenutku odustala od prvobitno predviđenog modela finansiranja, nakon čega je postupak mijenjan, te su otvorena pitanja da li je ugovor dodijeljen u skladu sa prvobitnim uslovima tendera.
Autoputevi RS su krajem 2025. ipak potpisali finansijski dio ugovora, a radovi su potom započeli.
Zajedničko za veliki dio ovih poslova jeste da se kineske kompanije često pojavljuju istovremeno kao izvođači, dok finansiranje dolazi od kineskih državnih banaka, a Republika Srpska preuzima kreditne, garantne ili dugoročne budžetske obaveze.
Đorđe Vujatović
