Zaštita Ozrena treba da poveže Petrovo i Gračanicu, Republiku Srpsku i Federaciju BiH, ljude i ljude. To je jedan od ključnih zahtjeva mještana i ekoloških udruženja koji su se 9. oktobra okupili u Sočkovcu, nakon što je australijska kompanija Yugo Metals najavila geofizička snimanja i pripremu terena za bušenje na području ovog sela.
U zaključcima dostavljenim Gerili od opštinskih organa Petrova traži se da Gradu Gračanica upute inicijativu za zajedničku tematsku sjednicu predstavnika dvije lokalne zajednice. Uz učešće ekoloških udruženja, na njoj bi se razmatrala geološka istraživanja na Ozrenu i njihov potencijalni uticaj na prirodu, vodne resurse i stanovništvo.
Ukoliko se ova sjednica održi, a inicijativa ne bude ugušena već uhodanim etiketiranjem učesnika kao „izdajnika“, biće to rijedak primjer zajedničkog djelovanja u zaštiti prirode preko entitetske linije. Možda i nagovještaj boljih dana, u kojima će očuvanje vode, zemljišta i života ljudi imati prednost nad političkim podjelama.
Na skupu, koji su organizovali Savjet Mjesne zajednice Sočkovac i „Ozrenski studenac“, učestvovali su mještani Sočkovca i drugih ozrenskih naselja. Prisustvovao je i načelnik Petrova Ozren Petković, koji je ponovio da podržava protivljenje stanovnika rudarenju.
„Opština Petrovo nije zvanično obaviještena o novim aktivnostima, već sam o njima saznao putem društvenih mreža. Stojim iza naroda i ubijeđen sam da ćemo pobijediti“, rekao je Petković.
Zaključci usvojeni sinoć u prepunoj sali Doma kulture u Sočkovcu predviđaju konkretne obaveze, rokove i prisustvo opštinskih predstavnika na terenu ukoliko kompanija pokuša da započne istražne radove.
U slučaju pokušaja započinjanja ili izvođenja geoloških istraživanja na području opštine Petrovo, mještani traže blagovremeno i kontinuirano prisustvo načelnika ili predsjednika Skupštine opštine na lokaciji radova, u pratnji najmanje tri odbornika, radi zaštite lokalnog stanovništva.
Za načelnika, predsjednika Skupštine opštine i Zorana Blagojevića, kojeg dokument navodi kao novoizabranog narodnog poslanika, postavljen je i rok – do javne tribine u Kakmužu, zakazane za 18. oktobar, treba da izrade i predstave plan mirnog protesta u Banjaluci. Datum samog protesta još nije određen.
Cilj tog okupljanja, prema zaključcima, bio bi obraćanje Pravobranilaštvu Republike Srpske i drugim nadležnim organima radi zaštite prava stanovnika Ozrena.
Istovremeno se zahtijeva hitno pokretanje procedure za zaštitu vodozaštitne zone na potezu Volujak u Kakmužu – Čavčinovac – Vrela – Mala Prenja. Od Blagojevića se traži da u Narodnoj skupštini RS pokrene pitanje zaštite dijelova Ozrena kao nacionalnog parka ili kroz drugi odgovarajući stepen zaštite prirode, kao i zabrane detaljnih geoloških istraživanja.
Za pokretanje procedura i slanje dopisa zaključcima je određen rok od petnaest dana, uz raniji, poseban rok za predstavljanje plana protesta.
Minićevo obećanje sada traže napismeno i kroz odluke
Prvi zahtjev sa skupa odnosi se upravo na novoizabranog predsjednika Srpske Savu Minića. Od Skupštine opštine Petrovo i njenog predsjednika traži se da mu dostave rezultate referenduma, raniju odluku lokalne skupštine protiv istraživanja i informacije o upravnom sporu koji Opština vodi protiv Ministarstva energetike i rudarstva RS.
Cilj je, kako piše u zaključcima, izdejstvovati zabranu detaljnih geoloških istraživanja na Ozrenu, u skladu sa Minićevim javno izrečenim stavovima na predizbornom skupu 6. septembra u kompleksu „Terme Ozren“.
„Tamo gdje možemo, tamo gdje imamo saglasnost vas da nešto uradimo, tamo ćemo raditi. Nismo mi protiv svog naroda. Neće niko ništa na silu raditi, to mogu reći“, poručio je tada Minić.
Mještani su svoju volju iskazali gotovo četiri mjeseca prije tog obećanja. Na referendumu 17. maja protiv geoloških istraživanja glasala su 382 od 390 izašlih birača, odnosno 97,9 odsto. Skupština opštine Petrovo prethodno je jednoglasno zauzela stav protiv istraživanja i ovlastila načelnika da ospori rješenje Ministarstva od 11. marta, izdato kompaniji Lykos Balkan Metals.
Predsjednik Savjeta Mjesne zajednice Sočkovac Slobodan Sarić rekao je da su mještani neprijatno iznenađeni novom najavom, upravo zato što su istraživanja već odbili na referendumu. Najavio je nastavak borbe za očuvanje Ozrena.
Kompanija, za to vrijeme, investitorima predstavlja napredak projekta. U berzanskom saopštenju od 6. oktobra Yugo Metals navodi da je njegova firma Lykos Balkan Metals obezbijedila šestogodišnji pristup trima parcelama u Sočkovcu, ukupne površine 18.227 kvadratnih metara. Kao registrovanog vlasnika zemljišta navodi Bellator B iz Bijeljine, a u ugovoru učestvuje i njegova matična firma Bellator iz Beograda.
Za geofizička snimanja najavljena je „sljedeća sedmica“, dok je bušenje planirano u posljednjem tromjesečju 2026, nakon rezultata snimanja i uz potrebna odobrenja. Priprema pristupnih puteva i platoa za bušenje navedena je među narednim aktivnostima.
Povratak Ozrenaca na novi protest u Banjaluku nakon zabrane okupljanja od MUP RS
Za Ozrence novi odlazak u Banjaluku nosi i iskustvo ranije zabrane. Policijska uprava Banjaluka u maju je zabranila protest koji su za 19. maj planirali ispred Narodne skupštine RS, povodom tadašnje najave početka istraživanja.
Policija se pozvala na ograničenja okupljanja u blizini štićenih objekata, ali i na informacije da bi među učesnicima mogla biti lica koja bi ugrozila javnu bezbjednost. Pobunjeni Ozrenci su osporili te navode, ali su umjesto planiranog protesta održali su konferenciju za medije ispred Narodne skupštine RS, a tada je i Zoran Pošljašević, jedan od stanovnika koji se protivi geološkim aktivnostima, gostovao u podkastu našeg portala.
Protesti su nastavljeni i na Ozrenu, uključujući okupljanje u Sočkovcu 16. juna. Ni referendum, ni odluka lokalne skupštine, ni višemjesečno protivljenje stanovnika nisu doveli do povlačenja nove najave kompanije.
Ozrenski aktivista Zoran Poljašević u razgovoru za Gerilu, objavljenom uoči novog skupa, podsjetio je da upravni spor protiv Ministarstva još nije okončan. Ocijenio je da su zakonske promjene kojima je uklonjena obavezna saglasnost lokalne samouprave olakšale položaj investitora, dok su stanovnici izgubili važan način da utiču na odobravanje istraživanja.
„Bez obzira na sve, Ozrenci su čvrsti u odluci da ne dozvole istraživanja teških kancerogenih metala u neposrednoj blizini svojih kuća“, poručio je Poljašević za Gerilu.
Za sada bez dobrog odgovora
Ministarstvo energetike i rudarstva RS, Inspektorat, Vlada RS i kompanija Yugo Metals ni do objavljivanja ovog teksta nisu odgovorili na ranije upućena pitanja Gerile o najavljenim radovima, zakonskim obavezama i protivljenju lokalne zajednice. Odgovore ćemo objaviti kada ih dobijemo.
Ipak, iz Australije su našli način da se oglase i to preko malo poznatog portala desavanjaubijeljini.com.
Yugo Metals, preko svog zavisnog društva Lykos Balkan Metals, u saopštenju, objavljenom 9. oktobra na ovom portalu i vjerovatno samno njima, tvrdi da istraživanja u Petrovu planira i sprovodi u skladu sa važećim odobrenjima i propisima.
„Istražno bušenje nije eksploatacija rude. Geološko istraživanje nije rudnik“, poručuju iz kompanije, navodeći da će radovi početi tek nakon ispunjavanja propisanih uslova i blagovremenog obavještavanja nadležnih organa.
Kompanija smatra da referendum u Sočkovcu sam po sebi ne može imati pravno obavezujuće dejstvo na važenje odobrenja, a tvrdi i da je inicirala razgovore sa lokalnim predstavnicima, koji nisu doveli do sastanka sa Opštinom. Istovremeno najavljuje krivične prijave i, ukoliko budu ispunjeni zakonski uslovi, postupke za naknadu štete zbog navodnog ometanja rada, blokiranja puteva i neovlašćenog zadržavanja opreme.
Quo vadis, Ozren?
Zaključci iz Sočkovca sada ponovo usmjeravaju pažnju na odgovornost institucija, ali i na mogućnost da Petrovo i Gračanica zajednički djeluju u zaštiti Ozrena. Pravo stanovnika da traže zaštitu vode, zemljišta i svojih domova ne zavisi od toga za koga su glasali, niti od pobjednika na pojedinom biračkom mjestu. O ovim pitanjima javnost mora imati informacije i nakon završetka kampanje, jer se odluke o zemljištu i istraživanjima nastavljaju donositi.
Do 18. oktobra mještani očekuju plan narednog protesta. Od institucija očekuju odgovor na zahtjeve koje već godinama ponavljaju, a od Minića da pokaže kako će obećanje da neće biti radova protiv volje naroda sprovesti tamo gdje je ta volja jasno iskazana.
Dejan Rakita / GERILA
