srpski svet - Gerila.info

„Velika Mađarska“ i „srpski svet“: Nacionalni naboj kao pogonsko gorivo za izbore

Mladen Bubonjić — Sat, 20 Dec 2025 06:48:12 +0000

Karta „velike Mađarske“ i priča o „srpskom svetu“ djeluju odvojeno, ali ih spaja isti obrazac: nacija koja se prostire preko svojih granica, dok se istorijska trauma pretvara u političko sredstvo.

Kad je Viktor Orban 2022. na utakmici stavio šal sa mapom „velike Mađarske“, na kojoj su bili nacrtani dijelovi današnje Hrvatske, Srbije, Rumunije, Slovačke i Ukrajine, zvanični Kijev i Bukurešt su odmah reagovali. Orban je objašnjavao da je riječ o „istorijskoj Mađarskoj“, da Mađari žive okruženi svojim simbolima i da to nije politička poruka, nego dio identiteta. Međutim, to objašnjenje nije bilo dovoljno. Susjedne zemlje su u svemu prepoznale mađarske pretenzije na njihove teritorije.

U pozadini svega nalazi se Trijanonski sporazum iz 1920. godine, kojim je Mađarska izgubila oko dvije trećine teritorije i milione građana koji su do tada bili sastavni dio Austro-Ugarske. Fides, stranka Viktora Orbana, tu traumu je ugradio u udžbenike, spomenike, godišnjice i politiku državljanstva za Mađare u susjednim državama. Mapa „velike Mađarske“ postala je simbol na političkim skupovima, plakatima, šalovima, muralima, stadionima. Poruka je da Mađari jesu podijeljeni državnim granicama, ali pripadaju jednoj zajednici čiji je centar u Budimpešti.

Istovremeno, zvanični narativ insistira na poštovanju postojećih granica i teritorijalnog integriteta susjednih država. Tako nastaje dvostruki pristup. S jedne strane, pravno se ništa ne dovodi u pitanje, ali, s druge strane, politička mašta se stalno podgrijava slikama nekadašnje velike države.

Mađarska ekstremna desnica govori otvoreno ono što Fides umotava u simbole. Lider stranke Pokret Naša domovina (Mi Hazánk Mozgalom), Laslo Torockaj, javno je poručio da bi Mađarska trebalo da polaže pravo na ukrajinsku Zakarpatsku oblast ako Ukrajina oslabi ili izgubi državnost u ratu. Riječ je o području u kojem živi oko 150.000 etničkih Mađara, koje Budimpešta već godinama koristi kao povod za sukobe sa Kijevom oko jezika, obrazovanja i manjinskih prava.

Dakle, dok Fides “veliku Mađarsku” spominje u kontekstu „istorijskih sjećanja“ i „nacionalnog jedinstva“, radikalne organizacije i stranke, poput Pokreta Naša domovina, zagovaraju otvoren iredentizam.

Slična matrica se može vidjeti i u konceptu “srpskog sveta”. Tadašnji ministar odbrane, a kasnije direktor Bezbednosno-informativne agencije (BIA) Aleksandar Vulin lansirao je koncept „srpskog sveta“. „Zadatak ove generacije političara jeste stvaranje “srpskog sveta”, odnosno da objedini Srbe gde god oni budu živeli“, rekao je Vulin 2021. godine, uz poruku da je Aleksandar Vučić predsjednik svih Srba.

Ove poruke su izazvale brojne reakcije i strah u komšiluku. Kritičari su upozorili da se radi o obnavljanju ideje „velike Srbije“ iz devedesetih, samo bez otvorenog rata. Bilo je stavova koji opisuju „srpski svet“ kao ključni alat za širenje ruskog uticaja i usporavanje evropskih integracija zapadnog Balkana, ali i kao kopiju “ruskog svijeta”.

U praksi, „srpski svet“ se konstruiše kroz nekoliko stubova. Prije svega, kroz Srpsku pravoslavnu crkvu kao čuvara zajedničkog duhovnog prostora, zatim kroz srpske medije koji informativno obuhvataju cijeli region, kao i kroz finansiranje i političku podršku srpskim partijama u susjednim državama.

Kao i u slučaju Mađarske, formalno se poštuje teritorijalni integritet, ali se paralelno širi poruka da granice razdvajaju ono što bi trebalo da bude zajedno. Takođe, kao u slučaju “velike Mađarske”, priča o “srpskom svetu” služi da podstakne nacionalni naboj i osigura glasove. Međutim, u oba slučaja ne uzimaju se u obzir potencijalne posljedice koje ovakav narativ može proizvesti, prije svega strah u susjednim zemljama.

Zajednički obrazac

U oba slučaja polazna tačka je ista: nacija je šira od države. Mađari u Rumuniji, Slovačkoj, Srbiji ili Ukrajini i Srbi u BiH, Crnoj Gori, Hrvatskoj ili na Kosovu posmatraju se kao „svoj narod“ izvan granica koji matična država ima pravo da okuplja i štiti.

Druga zajednička tačka je trauma. Trijanon na mađarskoj strani i ratovi devedesetih, Kosovo, Oluja i NATO bombardovanje na srpskoj strani stalno se vraćaju kroz komemoracije, udžbenike, medije i političke govore. Te rane se ne liječe, naprotiv, održavaju se otvorenim kao dokaz da sadašnje granice nisu pravedne, i, suštinski, da se politički profitira na njima.

Treća tačka je dvostruki narativ. Pred međunarodnom publikom Budimpešta i Beograd naglašavaju poštovanje teritorijalnog integriteta i mirovne sporazume. Pred domaćom publikom pričaju o „istorijskim pravima“ i „prirodnim granicama“.

Savezništvo Budimpešte, Beograda i Banjaluke

Uzevši u obzir navedeno, saradnja Viktora Orbana i Milorada Dodika predstavlja logičan spoj. Orban je najavio i pokrenuo desetine miliona evra teške programe podrške Republici Srpskoj, preko mađarske državne EXIM banke i grantova za preduzetnike, što Dodikovom režimu daje finansijski i politički kiseonik.

Istovremeno, Budimpešta je postala najpouzdaniji zaštitnik Dodika u Evropskoj uniji. Mađarski ministar spoljnih poslova Peter Sijarto više puta je poručio da će Mađarska blokirati sankcije protiv lidera SNSD-a i drugih funkcionera iz Republike Srpske, uz argument da sankcije samo podižu tenzije i da se međunarodna zajednica pretjerano miješa u unutrašnja pitanja u BiH. Kad se u Ujedinjenim nacijama glasalo o rezoluciji o danu sjećanja na genocid u Srebrenici, Mađarska je stala uz Srbiju i RS i glasala protiv.

Istovremeno, Orban je u više navrata dobio odlikovanja i političke počasti iz Banjaluke, dok Dodik javno govori da Republika Srpska uživa ogromnu podršku Mađarske. Za Dodika je Orban idealan saveznik. Mađarska je član EU i NATO-a i koristi svoje pravo veta da blokira pritisak i sankcije, dok istovremeno Republici Srpskoj šalje podršku i poruke političke zaštite.

Postavlja se samo pitanje da li Mađarska podržava Republiku Srpsku isključivo zbog ideoloških i političkih razloga, zajedničkog puta “velike Mađarske” i “srpskog sveta”, ili se iza svega kriju dublji motivi, kao što su npr. koncesije, krediti, investicije, ali i glasovi.

Generalno gledano, i „velika Mađarska“ i „srpski svet“ manje su strategije za promjenu granica, a više mašine za podizanje nacionalnog naboja pred izbore. Umjesto da nude rješenja za inflaciju, korupciju, odlazak mladih ili urušene institucije, Orban, Vučić i Dodik građanima nude mape, zastave, komemoracije i osjećaj istorijske nepravde, računajući da će glasovi doći iz straha i povrijeđenog ponosa.

Mladen Bubonjić

The post „Velika Mađarska“ i „srpski svet“: Nacionalni naboj kao pogonsko gorivo za izbore first appeared on Gerila.info.

Poraz Mila Đukanovića – Trijumf demokratije ili “Srpskog sveta”?

Mladen Bubonjić — Mon, 03 Apr 2023 21:10:41 +0000

Nakon tri decenije vladavine, Milo Đukanović je izgubivši na predsjedničkim izborima, najvjerovatnije otišao u političku istoriju.

FOTO: Screenshot YouTube

Milo Đukanović, predsjednik Demokratske partije socijalista, proveo je posljednje tri decenije u vrhu vlasti u Crnoj Gori, od čega čak četvrt vijeka kao predsjednik ili premijer.

Bio je predsjednik Vlade Crne Gore od 1991. do 1993, zatim od 1993. do 1996, i od 1996. do 1998. godine. Od 1998. do 2002. godine bio je predsjednik Crne Gore, da bi od 2003. do 2006. opet bio premijer, kao i od 2008. do 2010, i od 2012. do 2016. godine. Od maja 2018. godine je po drugi put bio predsjednik Crne Gore. Sve do nedeljnih izbora, kada ga je pobijedio Jakov Milatović.

Milatovićeva pobjeda, odnosno Đukanovićev poraz, u Bosni i Hercegovini i regionu, tumačeni su na različite, često dijametralno suprotne načine. Od straha da je Milatović zagovornik “Srpskog sveta”, svojevrsni “Trojanski konj” za “velikosrpske aspiracije”, odnosno stava da je Đukanović branilac “evropske građanske Crne Gore”, preko ravnodušnosti i neutralnog stava, sve do kritike da je Milatović u stvari samo “manje zlo” u odnosu na Đukanovića. Svako je iz svog ugla, kroz prizmu već etabliranih podjela, percipirao politički pad Mila Đukanovića, odnosno konačni trijumf njegovih protivnika nakon dvije i po godine i parlamentarnih izbora 2020. kada je DPS izgubio parlamentarnu većinu.

Iako su političari iz Republike Srpske svi redom podržali Milatovića i slavili njegov trijumf, ipak su se mogle uočiti razlike. Dok su, s jedne strane, predstavnici vlasti više isticali značaj poraza Mila Đukanovića, kao “neprijatelja srpskih interesa”, predstavnici opozicije su, pored istog argumenta, isticali i značaj pobjede doskorašnje crnogorske opozicije, izražavajući nadu da do istog scenarija može doći i u Republici Srpskoj.

I jedna i druga politička opcija u Republici Srpskoj su isticale da je Đukanović svojim političkim djelovanjem posljednjih godina naštetio ne samo međusobnim odnosima Srbije i Crne Gore, nego i ugrozio prava Srba u Crnoj Gori. Posebno su isticali pokušaj, kako navode, otimanja imovine Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori, naglašavajući da je narod, sada već čuvenim litijama, pokazao šta misli o Đukanoviću i njegovoj vlasti. Parlamentarni izbori prije dvije godine i nedeljni predsjednički izbori predstavljali su samo formalizaciju “političkog buđenja Srba” u Crnoj Gori. Trijumf demokratije, kako ističu.

Pored toga, važan argument protiv Đukanovića bile su i brojne optužbe za kriminal, ali i navodna umiješanost u nerazriješena ubistva, kao što je ubistvo urednika podgoričkog lista Dan Duška Jovanovića 2004. godine. Sve navedeno bilo je dovoljan dokaz srpskim političarima u BiH, ali i regionu, da podrže Milatovića, odnosno da nastupaju protiv Đukanovića.

S druge strane, potpuno suprotno, bošnjački i probosanski političari dali su maksimalnu podršku Milu Đukanoviću, gledajući ga kao “branu”, prema njima, sve agresivnijem srpskom nacionalizmu oličenom u ideji “Srpskog sveta”, čiji je Milatović eksponent. Đukanovića su posmatrali kao modernog proevropskog političara, zagovornika građanske političke ideje, dok je Milatović za njih “personifikacija zla devedesetih”, bez obzira na njegov evropski bekgraund.

Posebno su isticali Đukanovićev evroatlantski put koji je “ovjenčan” ulaskom u NATO savez. Ipak, simptomatično je da su zanemarivali ozbiljne optužbe za kriminal, kao i činjenicu da je bio jedan od posljednjih dugoročnih vladara u Evropi, često sa autokratskim crtama. Važnije im je bilo što je bio protiv “bujajućeg srpskog nacionalizma”, nego što je i sam imao autokratske karakteristike.

Naposlijetku, defetistički predskazuju nove sukobe i stradanja, i to sve zbog pobjede Jakova Milatovića koji, prema njima, predstavlja samo “fasadu” sa svojom proevropskom pričom, a u suštini je zagovornik prosrpske etnonacionalne opcije.

U suštini, podrška Đukanoviću, s jedne, odnosno Milatoviću, s druge strane, može se posmatrati kroz prizmu etnonacionalnih podjela, ali i drugačijih sistema vrijednosti, koji u Bosni i Hercegovini, ali i u regionu, postoje koliko je i Milo Đukanović na vlasti u Crnoj Gori. Rijetki su neutralni, objektivni i nepristrasni stavovi koji političke procese ne posmatraju isključivo kao alternativu građanskom ratu.

Da li će poraz jednog višedecenijskog vladara, kao što je Đukanović, odnosno trijumf, bar formalno proevropskog političara, posebno u kontekstu prekompozicije globalnih političkih odnosa, dovesti do stabilizacije, ili nove nestabilnosti, ostaje da se vidi. Sudeći po jednima, očekuju nas nova etnička čišćenja i masovne grobnice, dok drugi u svemu vide izraz demokratske volje naroda i korak više u normalizaciji odnosa.

Gerila.info

The post Poraz Mila Đukanovića – Trijumf demokratije ili “Srpskog sveta”? first appeared on Gerila.info.

Republika Srpska – “jedna slamka među vihorove”: Borba za slobodu ili guranje prsta u oko svijetu?

admin — Thu, 07 Apr 2022 20:12:56 +0000

Današnji “performans” političkih lidera u Bosni i Hercegovini, na čelu sa “kolovođom” Miloradom Dodikom, ali i okolnosti u svijetu, dokazuju tačnost konstatacije da živimo u “zanimljiva vremena”.

Zakon o nepokretnoj imovini Republike Srpske, “Srpski svet”, EUFOR, Savjet UN za ljudska prava, Generalna skupština UN, sve se danas spojilo i natovarilo na “nejaka pleća” Republike Srpske i “prvog među Srbima” sa ove strane Drine.

Dan je počeo potpisivanjem ukaza o stupanju na snagu Zakona o nepokretnoj imovini RS od strane predsjednice Republike Srpske Željke Cvijanović, nakon čega su reagovali mnogi domaći i međunarodni političari.

Visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini Kristijan Šmit je istakao da Zakon o nepokretnoj imovini ne utiče na zabranu raspolaganja državnom imovinom, pozvavši na povlačenje ovog zakona.

Podsjetio je da pitanje raspodjele državne imovine ostaje neriješeno i u ovoj godini, i to, kako je naglasio, uprkos stalnim pozivima međunarodne zajednice i naporima koje ulažu partneri Bosne i Hercegovine da pomognu u rješavanju ovog dugogodišnjeg pitanja tako što će se donijeti zakon na državnom nivou.

Poručio je da privremena zabrana raspolaganja državnom imovinom ostaje na snazi i, kako je istakao, jasno se njome predviđa da će svaka odluka, akt, ugovor ili drugi pravni instrument, kojim se raspolaže državnom imovinom, zaključen u suprotnosti sa ovim zakonima, biti ništavni.

Reagujući na izjavu Kristijana Šmita, član Predsjedništva BiH Željko Komšić je naveo da visoki predstavnik u BiH mora odmah staviti van snage “antiustavni Zakon o nepokretnoj imovini koja se koristi za funkcionisanje javne vlasti”.

“Ovo je već treći put da se suprotno odlukama Ustavnog suda BiH i suprotno mišljenju OHR-a proglašavaju antiustavni zakoni. Ako visoki predstavnik nema hrabrosti da ove antiustavne zakone stavi van snage, onda neka odstupi sa pozicije”, poručio je Komšić.

Briselski analitičar Tobi Vogel je, komentarišući stupanje na snagu Zakona o nepokretnoj imovini RS, izjavio da su Bonska ovlaštenja, “sada kad je EU odustala od mogućnosti uvođenja sankcija Miloradu Dodiku i njegovim poslušnicima, jedino sredstvo koje je ostalo Zapadu na raspolaganju u obračunu sa saradnicima Kremlja”.

Otprilike u isto vrijeme kada su krenuli komentari na stupanje na snagu Zakona o nepokretnoj imovini, predsjednik SDA Bakir Izetbegović je “dolio ulje na vatru” izjavivši da je Dejtonski mirovni sporazum “luđačka košulja na rukama patritotski i proevropski orijentisane većine i da sputava glavnu snagu u BiH”.

“Pedeset osam odsto ruku je probosanskih stranaka, tradicionalno bošnjačkih, koje su za stabilnost, mir, protiv kriza, za evropski i NATO put. I tih 58 posto Dejton gura u jednu trećinu”, naveo je Izetbegović.

Predsjednik SDA je rekao da je porukom čestitao Aleksandru Vučiću na pobjedi na izborima u Srbiji, a govoreći kakvu politiku Srbije prema BiH očekuje u narednom periodu ocijenio je da će biti “manje Vulina”.

“Vulin nam tu šeta po BiH, širi srpski svet. Mislim da će toga biti manje nakon izbora u Srbiji. Mislim da će biti manje podrške Rusiji”, rekao je Izetbegović.

Nije trebalo dugo čekati na reakcije s druge strane. Predsjednik Pokreta socijalista Aleksandar Vulin je, komentarišući izjavu Bakira Izetbegovića, rekao da se “srpski svet” stvara i da Izetbegović tu ništa ne može.

“Kada vidim koliko smetam Izetbegoviću ne mogu da ne osetim ponos. Srpski svet se stvara i on tu baš ništa ne može da učini osim da mrzi kao što decenijama mrzi sve što je srpsko. Ne sumnjam da bi Izetbegović voleo da me nema u nekoj sledećoj Vladi Srbije, ali on se o tome neće ništa pitati. I neka ne brine, ja ne šetam po Bosni, obično dolazim u Republiku Srpsku”, izjavio je Vulin

Dok su se političke glavešine u BiH i Srbiji prepucavali oko “srpskog sveta”, Generalna skupština UN glasala je za suspenziju Rusije iz Savjeta UN za ljudska prava.

Za inicijativu koju su predvodile SAD, glasale su 93 zemalje, dok su 24 zemlje glasale protiv, a 58 zemalja je bilo uzdržano.

Ambasador BiH u UN Sven Alkalaj glasao je za suspenziju Rusije, iako se BiH o ovom pitanju nije izjasnila, odnosno uprkos nepostojanju odluke Predsjedništva BiH, na čemu insistira Milorad Dodik. Zanimljivo je da je i Srbija glasala za suspenziju Rusije iz Savjeta UN za ljudska prava.

Dodikovu “usamljenu poziciju” odmah su komentarisali federalni mediji naglasivši da će biti zanimljivo pratiti koliko dugo će Dodik ustrajati da bude na suprotnoj strani od Srbije i na taj način sebe dodatno politički izoluje.

Da dan ne prođe bez njegovog “začina u svakoj čorbi”, Dodik se postarao na konferenciji za medije na kojoj je čak uspio današnju Njemačku izjednačiti sa nacističkom Njemačkom.

Komentarišući dolazak novih snaga EUFOR-a u BiH, Dodik je izjavio da više neće glasati za produženje mandata EUFOR-a, naglasivši da dodatne snage ne mogu doći bez zajedničke odluke Predsjedništva.

“Mi smo vidjeli juče u njemačkom Bundestagu ostrašćenost. Od iste one Njemačke koja nam je poslala naciste sa ustašama u Drugom svjetskom ratu. Sada hoće da pošalju dodatne snage EUFOR-a. Oni ovdje ne mogu doći bez odluke Predsjedništva. Pogriješio sam što sam prošle godine dao saglasnost za produženje njihovog mandata”, naveo je Dodik.

Dodik je istakao da je EUFOR-ovo “paradiranje ulicama”, pored dječijih igrališta, televizije, neprihvatljivo.

“Njihov komandant predviđa da ovdje nema ugrožavanja bezbjednosti. Ne mogu drugačije da to tumačim, već da rade zajedno sa muslimanima. Oni pokušavaju da demonstriraju moć i snagu i žele da nam pošalju poruku o političkim procesima”, naveo je Dodik.

Komandant snaga EUFOR-a u Bosni i Hercegovini Anton Veseli reagovao je nakon Dodikove izjave da neće prihvatiti slanje njemačkih vojnika u BiH.

“Kao vojnik i komandant snaga EUFOR-a nemam namjeru da učestvujem u političkim pitanjima, međutim jako sam razočaran određenim izjavama datim u javnosti u vezi EUFOR-a. Stoga osjećam da je važno iskoristiti ovu priliku i ponoviti da EUFOR ostaje 100 posto posvećen BiH i evropskoj budućnosti koja će neizbježno voditi ka prosperitetnijoj budućnosti svih građana BiH. EUFOR je nepristrasna, sposobna vojna snaga koju čine vojnici iz 19 država koji rade zajedno sa našim partnerima u BiH. EUFOR će nastaviti da izvršava svoje zadatke nepristrasno i da se prema svim građanima BiH odnosi s poštovanjem i na jednak način”, rekao je Veseli, dodavši da je zbog pogoršanja bezbjednosne situacije u svijetu odlučio da pozove rezervne snage EUFOR-a koje su stacionirane izvan BiH kao pojačanje snagama EUFOR-a u zemlji.

“To smo uradili kako bi snage EUFOR-a u zemlji mogle pružiti brzu i efikasniju podršku svim našim partnerima u BiH u održavanju sigurnog i stabilnog okruženja. To osoblje je sa sobom donijelo potrebnu vojnu opremu kako bi mogli efikasno izvršavati dodijeljene zadatke, a građani BiH imali više pouzdanja u pogledu sigurnosne situacije u zemlji”, zaključio je Veseli.

I tako, dok Zemlja pravi još jedan krug oko sebe na putu oko Sunca, Republika Srpska nastavlja da se bori za svoje pravo na postojanje. Ili gura prst u oko dobrom dijelu svijeta, sve u zavisnosti od percepcije, naravno.

The post Republika Srpska – “jedna slamka među vihorove”: Borba za slobodu ili guranje prsta u oko svijetu? first appeared on Gerila.info.