Iako su dijeljeni tekstovi izazvali izrazito negativnu reakciju javnosti, koja je, između ostalog, stanje u skupštini grada na Vrbasu opisivala nikad gorim, Gerila podsjeća da je situacija sa preletačima ovoga puta čak „duplo bolja“ nego u mandatu koji je trajao od 2016. do 2020. godine.

U aktuelnom sazivu, skupštinu koja broji 31 odbornika, stranku sa čije liste su ušli u lokalni parlament su odmah nakon izbora 2020. godine napustili DNS-ovi Borivoj Obradović i Bojan Pećanac koji su se skrasili u najvećoj partiji, SNSD-u.

Samo jedan „prelet“ iz opozicije u vlast

Razlog odlaska iz ove perspektive zvuči tragikomično. Pomenuti dvojac nije želio da ispoštuje tadašnju odluku lidera stranke Nenada Nešića da okrenu leđa dugogodišnjem koalicionom partneru kojeg predvodi Milorad Dodik. Nešić i Dodik danas izuzetno blisko sarađuju a kratkotrajni prelet predsjednika DNS-a u opoziciono jato brzo je zaboravljen pa je čak i nagrađen pozicijom ministra bezbjednosti BiH. Put SNSD-a u Banjaluci otišli su i Željko Amidžić iz Ujedinjene Srpske te Slobodan Stanarević iz Demosa.

Pored pomenutih „iz vlasti u vlast“ preleta imali smo i suprotan, kada su iz jedne opozicione stranke, PDP-a, Nemanja Kondić i Dijana Ješić, prešli u drugu, Narodni front.

Interesantno je uočiti da smo u aktuelnom četvorogodišnjem mandatu imali samo jedan klasični prelet, iz opozicije u vlast, a koji su godinama bili dominantna pojava na ovdašnjoj političkoj sceni. Naime, riječ je o prelasku SDS-ovog Aleksandra Petkovića u redove vladajućeg DNS-a.

Mandat „papaka“

Prethodni saziv, koji je djelovao u vremenu dok je grad vodio bivši SNSD-ovac Igor Radojičić, bio je značajno haotičniji kada su u pitanju promjene “stranačkih dresova”.

Nije ni prva sjednica tadašnjeg saziva održana, a Ujedinjenu Srpsku napustio je odbornik Milenko Jaćimović, koji je jedan period djelovao samostalno. Mnogo veći “šok” priredio je PDP-ov Zoran Talić, godinama jedan od najžešćih kritičara SNSD-a, koji se odlučio prikloniti skupštinskoj većini koju je predvodila upravo ta stranka. Za transfer je nagrađen pozicijom predsjednika Skupštine Grada Banjaluka, a ostaće zabilježeno da je u tom periodu slovio kao jedan od Radojičićevih najbližih saradnika. Za njim je iz PDP-a pošla i odbornica Tatjana Čičić-Odžaković, sa kojom je Talić osnovao pokret “Poligraf”, koji je na izborima 2020. godine ostvario neslavan rezultat.

Pomenutog pokreta danas nema, Čičić-Odžakovićeva je na ovogodišnjim izborima prijavljena na listi pokreta “Svojim putem”, koji predvodi upravo Radojičić (isključen iz SNSD-a 2022. godine), dok je Talić nakon nekoliko godina “tihovanja” prihvatio člansku kartu SPS-a Gorana Selaka, ali se, za sada, medijski ne eksponira.

NDP koji je od osnivanja predvodio Dragan Čavić godinama je bio jedna od jačih stranaka u Banjaluci. Međutim, u periodu od 2016. do 2020. ostao je bez četiri odbornika, koliko ih je i osvojilo mandat sa NDP-ove liste. Dragan Talić i Vladimir Mirošljević stranku su napustili zbog njenog opozicionog djelovanja te se priklonili DNS-u odnosno Ujedinjenoj Srpskoj. Dvije godine kasnije, preostala dva odbornika, Saša Lazić i Mirna Savić-Banjac, NDP napuštaju, ovoga puta potpuno suprotno, zbog priklanjanja stranačkog rukovodstva vladajućoj koaliciji.

„Sloboda“ kratkog daha

Pucanje odnosa na relaciji dva najjača DNS-ova banjalučka funkcionera, Nedeljka Čubrilovića i Budimira Balabana, iznjedrila je još tri „preleta“. Pored Balabana, pomenutu stranku napuštaju i odbornici Nenad Šibarević i Stojan Vukajlović, te sa ranije pomenutim Jaćimovićem osnivaju pokret „Sloboda“, koji je u parlamentu djelovao protiv većine koja je podržavala gradonačelnika Radojičića. Četvorku je kasnije napustio Vukajlović, dok je ostatak ekipe sa ovim pokretom na izbore 2020. izašao u koaliciji sa NDP-om, ali niko od njih ne osvaja direktni mandat. Kasnije su se skrasili u Demosu, partiji koju je Čubrilović, zbog koga su provobitno napustili DNS, osnovao nakon sukoba sa tadašnjim liderom DNS-a Markom Pavićem. U Demos je prešao i DNS-ov odbornik Boran Bosančić.

Turbulencije nisu mimoišle ni SDS. Nakon što je dugogodišnji visoki funkcioner ove stranke Ognjen Tadić osnovao Narodnu stranku, pridružili su mu se i odbornici Predrag Vulin i Ljubo Ninković. Narodna stranka se kasnije “utopila” u DNS, ali ovaj dvojac se ni tu nije smirio te je Vulin prešao u Demos a Ninković u SNSD, te danas čak predvodi i lokalni parlament.

Jedan od „preleta“ koji je prošao „ispod radara“, te nije izazvao čak ni manji politički potres, jeste prelazak dotadašnjeg socijaliste u redove SNSD-a. Riječ je o tadašnjem odborniku Miši Kovačeviću.

Gerila.info

The post “Banjalučki preletači”: Sedam odbornika promijenilo “stranački dres” – duplo manje nego u prošlom sazivu first appeared on Gerila.info.

Prelazaka iz partije u partiju, iz jednog bloka u drugi, najčešće iz opozicije u vlast, oduvijek je bilo. Dovoljno je pogledati, na primjer, biografiju Nikole Špirića, koji je prvo bio radikal, potom osnovao Demokratsku stranku za Banjaluku i Krajinu, a onda u samo četiri godine prešao put od SDS-a, preko PDP-a do SNSD-a u kojem je i dalje visoki funkcioner.

Međutim, 2014. godina označava se kao prekretnica, u kojoj je politička korupcija te vrste gotovo pa legalizovana a političari koji su mijenjali stranke „kršteni“ kao „papci“, zahvaljujući sada već čuvenom snimku tadašnje premijerke Željke Cvijanović, u kojem govori kako su kupili dva poslanika, za slučaj da, u tom momentu nesigurni, Adam Šukalo i Goran Đorđić iz Napredne Srpske, otkažu podršku.

Na konstitutivnoj sjednici, ubrzo nakon što je pomenuti snimak preplavio portale i društvene mreže (i nikad dobio sudski epilog), na čistinu izlaze Ilija Stevančević, predsjednik PUPS-a i NDP-ov Vojin Mitrović. Stevančević je mandat obezbijedio zahvaljujući SDS-u, nekoliko godina egzistirao na domaćoj sceni, ali imajući u vidu, prije svega, godine, nije preuzeo neku značajniju ulogu. Čak su ga i njegovi saborci sklonili sa liderske pozicije u partiji. Mitrović je već potpuno druga priča. I pored prelaska u SNSD, četiri poslaničke godine je iskoristio da jača svoju poziciju, pa je gotovo od tačke do tačke o kojoj se glasa na sjednicama republičkog parlamenta, tražio nešto zauzvrat, što iz sfere biznisa što politike, prije svega personalnim rješenjima u GO SNSD Bijeljina. Sada je gotovo pa čuvena Mitrovićeva epizoda, kada je nakon unutarstranačkih trzavica, izjavio kako će ostati član SNSD-a ali da će izaći iz poslaničkog kluba pomenute stranke te formirati vlastiti. U međuvremenu, Mitrović je obavljao funkciju ministra prometa i komunikacija u Savjetu ministara BiH a potom i ministra za privredu i preduzetništvo u Vladi RS, na kojoj se nalazi i danas.

SNSD je formirao većinu te 2014. godine ali je ona bila nestabilna, a istovremeno je izgubio vlast na nivou Bosne i Hercegovine, kao i funkciju člana Predsjedništva BiH. Zbog toga su im pošto-poto trebali novi preleti. Nenad Stevandić je nakon napuštanja SDS-a imao najplodonosniji politički put. Bio je potpredsjednik Narodne skupštine RS, formirao je Ujedinjenu Srpsku koja je postala neizostavan dio budućih vladajućih koalicija, a potom i šef poslaničkog kluba u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH te predsjednik Narodne skupštine RS. Uporedo sa pomenutim političkim funkcijama, obavlja i onu zamjenika direktora Univerzitetsko-kliničkog centra RS. U formiranje Ujedinjene Srpske upustio se tada i Slavko Dunjić, koji je, ipak, glavnu riječ više volio imati na lokalu, u svoj Gradišci. SDS je napustio i Darko Banjac, koji je takođe i dalje aktuelan na domaćoj političkoj sceni. Obavljao je poptredsjedničku funkciju u DNS-u, za vrijeme dok je na čelu stranke bio Marko Pavić, a potom formirao i vlastiti NPS, koji je dio aktuelne skupštinske većine. Naravno, i on je direktor, na čelu je Banje Mlječanice.

Stranku i direktorsku fotelju dobio je i SDS-ov Zlatko Maksimović. Formirao je Uspješnu Srpsku, koja nije uspjela napraviti ništa značajno na republičkom nivou, a Maksimović se trenutno nalazi na čelu bijeljinske bolnice.

Zanimljiv politički put imali su i „nesigurni“ Šukalo i Đorđić, koji su zaista napustili vladajuću koaliciju ali u trenutku kada je ona imala i više nego komforan broj ruku. Prvi je danas savjetnik predsjednika Srbije Aleksandra Vučića a drugi u Vladi Republike Srpske.

Nakon što se SNSD-ova vlast učvrstila, i preletački gube na značaju, pa brojni padaju u zaborav ubrzo nakon napuštanja stranaka sa čijih lista su osvojili mndate. Tako imena Simune Žakule, Zorana Pologoša ili Nede Petrić više ništa ne znače na domaćoj političkoj sceni. Preleti nisu ojačali ni Darka Mitrića, Nebojšu Marića, Danijela Jošića, Željka Babića, Milana Tubina, Zorana Galića i brojne druge. Prelazak je koštao čak i Ognjena Tadića, Branislava Bojića, Đorđu Krčmara, Nedeljka Milakovića, Davora Šešića i Milana Radovića, imena koja su u datom trenutku imala svojevrsnu težinu.

Politikolog Stefan Blagić, koji je i predsjednik ReStart Srpska, kaže za Gerilu da su dvije stvari podjednako važne kada se gleda na slabljenje uticaja preletača na domaćoj političkoj sceni.

„Prije svega, nije isto da li ćete vi svojim 'preletom' postati 42. ili 43. poslanik vladajuće koalicije ili, kako je slučaj u aktuelnom sazivu, pedeset i neki. Prvi poslanici kojima je zalijepljena etiketa preletača odmah u startu su dobijali mnogo novca ili moći. Potom su najčešće stvarali vlastite političke stranke i dodatno jačali uticaj. Imali su priliku da masovno zapošljavaju članstvo, samim tim dizali svoje kombi partije, koje su postajale parlamentarne, što je njihovim liderima donosilo određen ucjenjivački kapacitet. Tada počinju da se pitaju u nekom svom obimu i dobijaju svoju porciju vlasti“, rekao je Blagić.

Druga stvar, dodaje naš sagovornik, jeste da su jednim dijelom i građani, ipak, naučili da takvim ljudima više ne daju povjerenje.

„U tom smislu smo za jedan ili dva centimetra odmakli, da nam se koliko toliko razvila svijest da takve više ne biramo“, rekao je Blagić, objašnjavajući zašto je druga postava preletača značajno slabije prošla od svojih prethodnika.

Novinar Goran Dakić kaže za Gerilu da „kad jedna disciplina postane dio Olimpijskih igara, teško se eliminiše sa tog spiska“.

„Preletanje je postalo najpopularniji sport u BiH. Preleću svi – i doktori i studenti, i nepismeni i obrazovani, i oni sa oba obraza i oni bez ijednog. Prelijetanje je mjera naše politike. Ono je pokazalo da su ljudi kvarljiva roba i da će sve uraditi za dobru cijenu. Siguran sam da se devedeset odsto političara bavi politikom da bi se dobro prodali, da bi unovčili sami sebe. Jer drugo ništa ne umiju da rade. Kada ne bi sebe prodali, morali bi da se bave nekim poštenim zanatom. Morali bi da zidaju, da cijepaju ili da se bave finalnom proizvodnjom drveta“, kaže naš sagovornik.

Zbog toga im je, dodaje Dakić, lakše spustiti glavu i na samome sebi zaraditi mandat ili „neki sitni milion“.

„To više nije stvar za preziranje, nego za gađenje. Plijen je odavno podijeljen i oni koji kasne sa preletima naprosto nemaju čemu da se nadaju. Osim da će zaista biti osnovane one entitetske agencije. Onda bi bilo možda posla i za svježe preletače. Jasno je kao dan da su SNSD-u trebali samo teški “papci”, oni koji imaju puno para i nešto uticaja. Sitna boranija nije dobra ni u salati“, zaključio je Dakić.

GERILA info

The post Biti preletač više nije unosno kao prije first appeared on Gerila.info.

“Kada polititičari kandiduju određenu politiku za izbore a onda i prođu, zahvaljujući upravo tom političkom programu, u Narodnu skupštinu ili skupštine jedinica lokalnih samouprava oni često mjenjaju poltički dres, odnosno izigravaju volju biračkog tijela. To je krađa kao i svaka druga. Korijen čitavog problema je 2014.godina kada je vlast na čelu sa SNSD-om bukvualno kupila dva “papka” i potom imala većinu u NSRS”, ističe Stefan Blagić iz Restarta.

Internet baza političkih preletača koju su napravili aktivisti Restarta datira iz period od jula 2018.godine do danas i do sada sadrži 110 imena na nivo Republike Srpske. U bazi se nalaze neka poznata imena iz Narodne skupštine Republike Srpske ali i iz skupština lokalnih zajednica. Do sada kažu da računaju da su popisali dvije trećine preletača u Srpskoj, a pozivaju i građane da sami unose podatke o političarima koji su to uradili, pogotovo na lokalnom nivou.

“Mi smo napravili bazu političkih preletača koja datira od 1.7. 2018.godine do danas, a razlog zašto nismo išli na još jedan period unazad jeste što je cifra toliko ogromna da se to prosto nije moglo uraditi, niti se više i sami političari sjećaju ko je kad i gdje prelazio u koju partiju. Napravili smo metodologiju koja se sastoji iz toga gdje smo zaključili da nije isto kad neko pređe iz opozicije u vlast i kada neko pređe iz vlasti u opoziciju. Tako smo u bazi napravili crvene, žute i zelene kartone, gdje zeleni predstavljaju one koji su prešli iz vlasti u opoziciju, žuti kartoni obiježavaju one koji su prelazili iz opozicije u drugu opozicionu stranku, dok crveni kartoni obilježavaju one koji su prešli iz opozicije u neku od stranaka koje čine vlast”, ističe Blagić.

Iz Restarta poručuju da ovaj fenomen možda nužno ne bi imao negativan predznak da političari prelaze iz stranke u stranku iz ideoloških razloga, ali pravi razlog je, najčešće, lični interes.

“Mi u Srpskoj imamo slučajeve i tzv. duplih preletača a to znači da su znači da su određeni ljudi prelazili iz opozicije u vlast a onda se dešavalo da ta stranka ponovo postane opoziciona a onda su ti isti ti parlamentarci prelazili opet u neku drugu stranku koja je bila u vlasti. To se sve radi za vrijeme jednog mandata. Dupli preletači su u našoj bazi označeni dva puta, a to su u našoj bazi Andrea Dorić i Slavko Gligorić, s tim što je situacija sa Gligorićem je malo čudna zato što je on prešao iz DNS-a u Nezavisni klub poslanika pa tek onda u Socijalističku partiju”, dodaje Blagić.

Iz Restara nude i moguće rješenje postojeće situacije.

“Iako na prvu djeluje da bi dodjela mandata partiji a ne pojedincu bilo dobro rješenje, to u stvari nije dobro rješenje. U demokratijama se nigdje ne primjenjuje u razvijenim demokratijama, a razlog je prost jer time vrhovi političkih partija a najčešće lideri političkih partija dobijaju svu moć u svoje ruke, a pogotovo u partokratskom društvu kakvo je naše. To bi samo zacementiralo partokratiju u BiH“, naglašava Blagić.

Prema riječima aktivista Restarta rješenje bi bilo poput onog u Austriji gdje u prvih 8 mjeseci od izbora mandati pripada stranci, a nekon tog perioda mandat prelazi na odluke pojedincu, odnosno izabranom političaru. Istraživanja su pokazala da se u tom periodu dešava oko 80 odsto prelazaka iz stranke u stranku jer se tada konstituiše vlast.

Velizar Antić, politički analitičar i aktivista Restarta tvrdi da je “političko prelijetanje” postalo masovna pojava u toj mjeri da je društvo na taj fenomen maltene i oguglalo, odnosno to je postalo nešto što društvo toleriše.

“A to je greška, jer je ovo jedan vid krađe. Da se ovo dogodi iz nekih ideoloških uvjerenja to i ne bi bio toliki problem, ali ovdje se dešava situacija da se prelazi iz stranke u stranku koje su dijametralno različite po ideologijama i ubjeđenjima. Zaista mislim da smo u posljednjih 10-15 godina pali u stepenu demokratičnosti i stepena razvijenosti kada govorimo o političkom organizovanju. Mi smo jedna mlada demokratija i definitivno treba da prođe određeni vremenski period da dosegnemo neki nivo, ali ovo su sve jako loše poruke koje čine da ljudi gube povjerenje u sistem. Ovakvi i slični fenomeni čine da narod u manjoj mjeri učestvuje u odlučivanju na izborima i generalno političkim procesima”, ističe Antić.

Posebno zabrinjava, ističu u Restartu, informacija da je skoro trećina poslanika u aktuelnom sazivu NSRS promijenila stranački dres, što je ogroman procenat.

“Kako sada stvari stoje vjerujem da će se ova pojava nastaviti i nakon ovih narednih izbora. Možda će se smanjiti broj, ali će pojava biti. Jedino narod može da bude korektivni faktor i da ne glasa za takve kadrove”, naglašava Antić.

Jedan od problema je i globalno brisanje među ideologijama i političkim pravcima stranaka i to nije samo odlika našeg tranzicionog društva.

“Izgubila se podjela po strankama kada govorimo o ideologijama i to definitivno jeste problem, mada to nije isključivo karakteristika naše političke scene, to je prisutno u Evropi, sve se stranke guraju sada prema političkom centru kako bi što šire hvatali svoje birače i teme koje su bitne za određeno društvo”, objašnjava Antić.

Dodik predložio da mandati pripadnu strankama, na šta su posebno upozorili iz Restarta

O preletačima je danas pričao i Milorad Dodik, član Predsjedništva BiH, komentarišući informaciju da je u samo jednom mandatu u Narodnoj skupštini Republike Srpske, čak trećina saziva promijenila je stranački dres. Dodik je rekao da će to “srediti naredni izbori” i kao rješenje upravo predložio model na koji kao posebno opasan ukazuju iz Restarta. 

“Mi smo kao partija tražili uporno da mandat pripadne stranki, jer stranka vodi izbore. Naravno da je važno ko su pojedinci na tim listama, a smanjila bi se priča oko politike korupcije i da se ne mijenjaju dresovi. Nećemo imati ponovo da stranke upravljaju mandatima, nego će to pojedinci”, rekao je Dodik.

Srpski član Predsjedništva je odgovarajući na pitanje kome treba pripadati mandat – partijama ili pojedinicima, rekao:

“Ovdje kad se pojavi 105 partija, onda je to diktatura Milorada Dodika”.

Dodik je potvrdio da je definitivno za ideju da mandati pripadnu strankama a ne pojedincima.

GERILA.info

The post Restart predstavio bazu preletača, Dodik istovremeno za pripadanje mandata strankama first appeared on Gerila.info.

Balaban je poznat i kao odbornik koji je nekoliko puta u samo nekoliko godina promijenio političku stranku. Iz DNS-a je izašao nakon sukoba sa Nedeljkom Čubrilovićem u julu 2017. godine. Tada je zajedno sa još nekoliko odbornika osnovao odbornički klub “Sloboda” koji je počeo da djeluje opoziciono i postao je najveći kritičar vlasti SNSD-a.

Sa Balabanom su u “Slobodu” ušli Nenad Šibarević i Milenko Jaćimović kao i Stojan Vukajlović koji je takođe napustio DNS. Vukajlović se u “Slobodi” zadržao kratko i ubrzo je postao član SNSD-a. Prilikom ulaska u SNSD Vukajlović je rekao da ne misli da bude opozicija jer su građani za njega glasali da bude vlast. Vukajlović je i dalje u SNSD-u.

Na posljednjim, opštim, izborima Balaban, Šibarević i Jaćimović bili su na listi za NSRS, Čavićevog, tada još uvijek opozicionog  NDP-a ali nisu ušli u skupštinu.

U januaru 2019. godine, odbornici “Slobode” prelaze u DNS a njihova opoziciona priča prestaje.

Međutim, Balaban, Šibarević i Jaćimović se ponovo, zvanični razlozi su nepoznati, nisu “pronašli” u DNS-u u kojem su se ovaj put zadržali pola godine. 11. juna 2019. godine nekadašnji odbornici “Slobode” ponovo mijenjaju dres i postaju članovi DEMOSA na čijem čelu je Nedeljko Čubrilović zbog koga su prije dvije godine napustili DNS a zbog čijeg su napuštanja DNS-a rekli da su stvoreni uslovi da se vrate u tu stranku.

Budimir Balaban sada je ušao u Narodnu skupštinu Republike Srpske kao član DEMOSA a zbog toga što je bio na listi tada opozicionog NDP-a.

Prošle godine portal kapital je objavio aferu o zamjeni stanova u Banjaluci čiji glavni akteri su bili Budimir Balaban i Dragoljub Davidović. Balaban je naime u decembru 2002. godine jednosoban stan od 41 kvadrat na Obilićevu zamijenio za gradski stan od 105 kvadrata što je doplatio 27.291 marku, pisao je kapital. Balaban je tada rekao da je on učinio uslugu gradu.

GERILA info

The post Rekorder u promjeni političkih dresova Budimir Balaban novi poslanik first appeared on Gerila.info.

U tekstu na portalu eTrafika koji je proizveden u okviru medijskog pool-a Mreže ACCOUNT (Antikorupcijska mreža organizacija civilnog društva) ističe se da vlast u Republici Srpskoj djeluje po prinicipu „dok si sa nama možeš kako hoćeš, u suprotnom ni u zakon se ne uzdaj“. To je na svojoj koži neposredno pred početak predizborne kampanje za ovogodišnje opšte izbore mogao osjetiti Nedeljko Milaković, poslanik u još uvijek aktuelnom sazivu Narodne skupštine RS.

Milaković je, inače, jedini poslanik Socijalističke partije koji je na izborima 2014. godine osvojio direktan mandat te partiji obezbijedio parlamentarni status, ali i četiri poslanika sa kompenzacione liste. Brojka od pet poslanika SP-u je omogućila da bude „tas na vagi“ koji će, zajedno sa SNSD-om i DNS-om, činiti skupštinsku većinu u još uvijek aktuelnom mandatu.

Podsjećamo, izbori prije četiri godine bili su najneizvjesniji od kada je 2006. godine u Republici Srpskoj na vlast po drugi put došao Milorad Dodik, prvi čovjek SNSD-a, predsjednik RS u odlasku i novopečeni srpski član Predsjedništva BiH. Dva suprostavljena politička bloka, okupljena oko SNSD-a i SDS-a, bila su toliko izjednačena po podršci građana i osvojenim skupštinskim mandatima, da je Vlada Željke Cvijanović izglasana tek nakon, sada već čuvene, afere „Dva papka“, kada su obezbijeđena dva „preletača“ iz opozicionih redova. Riječ je o Vojinu Mitroviću (ušao sa liste NDP-a) i Iliji Stevančeviću (PUPS, lista SDS-a), koji su napustili opoziciju već na konstitutivnoj sjednici i podržali većinu okupljenu oko SNSD-a. Ova otvorena politička korupcija nikada nije procesuirana, a nadležne organe u RS jedino je zanimalo ko je neovlašteno snimao premijerku Cvijanović dok je govorila o kupovini poslanika, ali ne i sadržaj snimka i ono što se dešavalo u skupštinskim klupama.

Željka Cvijanović o kupovini poslanika (Izvor: Klix.ba)

Milaković, kao tada bitan „šaraf“ vlasti, biva nagrađen pozicijom direktora javnog preduzeća Gradsko groblje Banjaluka, a istovremeno zadržava status narodnog poslanika. Iako bi mnogi na prvu mogli pomisliti da je riječ o klasičnom sukobu interesa, domaće zakonodavstvo dozvoljava da poslanici u republičkom parlamentu budu na čelu preduzeća sa lokalnog nivoa. Isto tako, i odbornici u gradskim i opštinskim skupštinama mogu biti poslanici na republičkom nivou.

Nema sukoba interesa

Grupa građana Brčkog, Bijeljine, Ugljevika, Lopara, Zvornika i Banjaluke podnijela je tokom 2015. godine incijativu Republičkoj komisiji za utvrđivanje sukoba interesa u organima vlasti Republike Srpske, da se utvrdi sukob interesa pojedinih poslanika u Narodnoj skupštini RS, među kojima se našlo i ime narodnog poslanika Nedeljka Milakovića.

Prema odluci koja je u posjedu portala eTrafika, pomenuta komisija je na sjednici 11. septembra 2015. godine utvrdila da se Milaković ne nalazi u sukobu interesa, uz obrazloženje da on može istovremeno da bude i narodni poslanik i direktor Gradskog groblja Banjaluka, te “da se ne radi o nespojivim funkcijama, koje bi dotičnom omogućile da javnu funkciju koristi za ličnu dobit ili dobit lica koje je sa njima povezano”.

I bili su u pravu. Kao što smo već naveli, i sam Zakon, u članu 5, nije zabranio da osoba koja bude izabrana za obavljanje javne funkcije (u ovom slučaju narodnog poslanika) na republičkom nivou, obavlja istovremeno i direktorsku finkciju u javnom preduzeću čiji je osnivač lokalna zajednica.

Isto je potvrđeno i u januaru ove godine, prilikom Milakovićevog reizbora na mjestu direktora Gradskog groblja, čiji je osnovač Grad Banjaluka. Ni tada nije utvrđen sukob interesa.

Napustio vladajuću koaliciju

Nakon pomenute afere „Dva papka“, krenuo je pravi stampedo napuštanja opozicionih redova, te je nakon dvojca Mitrović-Stevančević još pet poslanika koji su u parlament ušli sa listi opozicionih partija prešlo u neku od vladajućih stranaka. U suprotnom pravcu otišao je samo Milaković, i to svega par mjeseci prije početka ovogodišnje predizborne kampanje.

Iako je do sukoba sa rukovodstvom stranke došlo zbog unutarstranačkih razmimoilaženja i najvjerovatnije zbog toga što ga Gradski odbor SP-a nije želio staviti na čelo izborne liste i tako nagraditi za uspjeh iz 2014. godine, Milaković je zadao ogroman udarac vladajućoj koaliciji. Naime, bio je jedini poslanik vlasti koji je glasao za usvajanje izvještaja koji je sastavio Anketni odbor, formiran kako bi prikupio što više informacija o smrti Banjalučanina Davida Dragičevića (21), koji je nestao 18. marta ove godine, a njegovo beživotno tijelo pronađeno šest dana kasnije. Milaković je tako na sebe navukao gnjev dojučerašnjih kolega jer je ovo bio prvi slučaj da neko iz vladajuće koalicije ne glasa po direktivi, a i sam slučaj je bio osjetljiv jer su dešavanja oko pokušaja razotkrivanja okolnosti Davidove smrti, koja su pokrenuli mladićevi roditelji i zabrinuti građani, ugrozila vlast više nego cjelokupna opozicija za 12 godina.

„Kada sam glasao za usvajanje izvještaja to sam uradio isključivo po svojoj savjesti, politiku sam ostavio po strani. Između politike i razuma izabrao sam razum“, rekao je tada, između ostalog, Milaković.

Iz matične stranke vrlo brzo su mu i javno poručili da više nije dobrodošao, a Milaković je svoj dalji politički angažman odlučio nastaviti u opozicionom SDS-u, koji mu je ponudio mjesto na svojoj izbornoj listi. Zvanični prelazak u opozicione redove bila je kap koja je prelila čašu, te je Milaković vrlo brzo razriješen sa direktorske funkcije, i to potpuno nezakonito.

Nadzorni odbor, koji je i kumovao Milakovićevom razriješenju, svoju odluku opravdava postupanjem po preporuci Ombudsmana za ljudska prava BiH.

„Milaković, kao narodni poslanik, nije mogao biti izabran za direktora, jer je u opštim uslovima konkursa navedeno da prijavljeni kandidati ne mogu biti članovi organa zakonodavne vlasti. Kako je imenovani kandidat Nedeljko Milaković narodni poslanik u Narodnoj skupštini RS, nalazi se u sukobu interesa, a uz konkursnu dokumentaciju nije dostavio dokaze da ispunjava navedene uslove koji su predviđeni konkursom, a relevantne dokaze o nepostojanju sukoba interesa nije predočio ni Komisiji za izbor direktora ‘Gradskog groblja’ što bi bilo evidentirano u izvještaju o provedenom postupku za izbor direktora, te je Nadzorni odbor odlučio kao u izreci ove odluke“, obrazložio je Nadzorni odbor preduzeća, u kojem su od tri člana dva članovi Socijalističke partije.

Dvostruki standardi

Pored toga što je Republička komisija za utvrđivanje sukoba interesa RS o ovom pitanju već zauzela svoje mišljenje 2015. godine, ova odluka je nezakonita i iz razloga što Nadzorni odbor jednog preduzeća ne može da utvrđuje sukob interesa u organima vlasti Republike Srpske. Imajući u vidu da je sasvim izgledno da će sud poništiti pomenutu odluku, s obzirom na sudsku praksu, Milakovićevo razriješenje će proizvesti materijalnu štetu po javno preduzeće, koje će potom platiti građani iz svog džepa. Jasno je da su razlozi za ovakvu smjenu političke prirode, što je još jedan od dokaza da se zakonskom regulisanju ovog pitanja mora prići znatno ozbiljnije.

Nakon Milakovićeve smjene na čelo preduzeća ponovo dolazi član Socijalističke partije, Željko Grbić, koji je prethodno obavljao funkciju pomoćnika direktora banjalučkog Kazneno-popravnog zavoda, još jednog preduzeća kojim upravljaju socijalisti. Sva suština ovog pitanja jeste da je nakon lokalnih izbora 2016. godine, koalicionom podjelom plijena, u kojem su učestvovali SNSD-DNS-SP i Ujedinjena Srpska, gradsko groblje pripalo Socijalističkoj partiji, koja je imenovala Milakovića kao tada najjaču figuru iz ovog grada. Nakon njegovog prelaska u SDS, upravljanje ovim preduzećem se pošto-poto moralo vratiti pod okrilje Socijalističke partije, pa makar i nezakonito.

I sam Milaković ističe da nema dileme da je riječ o političkoj smjeni, sličnoj kakvu posljednjih sedmica masovno možemo vidjeti u Republici Srpskoj, gdje se funkcioneri ne smjenjuju zbog rezultata koje su napravili u preduzećima kojima upravljaju već iz razloga što je prvi čovjek SNSD-a Milorad Dodik procijenio da nisu dovoljno radili na izborima “za koaliciju”.

„Moja smjena je političke prirode, tu nema dileme. U Republici Srpskoj je sve politika“, rekao je u kratkom razgovoru za eTrafiku Milaković, te potvrdio da je razlog smjene njegovo glasanje za usvajanje izvještaja Anketnog odbora NSRS, te prelazak u opozicioni SDS.

Takođe, dodao je da stvarnih razloga za smjenu nije bilo jer je preduzeće od kada ga je on preuzeo svaku godinu završavalo pozitivno, dok je dug koji je zatekao bio 150.000 maraka.

Iz Socijalističke partije poručuju da nemaju ništa sa Milakovićevom smjenom sa čela gradskog preduzeća, a naglašavaju i da Milaković nije isključen iz stranke zbog glasanja za usvajanje izvještaja Anketnog odbora NSRS, već zbog toga što je kao član SP-a dogovorio da se nađe na listi SDS-a, što je za njih bilo neprihvatljivo.

“Statutom je kod nas, u Socijalističkoj partiji, definisano da pojedinac ne može istovremeno biti član naše stranke a biti na izbornoj listi neke druge. Ukoliko neko od naših članova prihvati učešće na listi druge partije, sam se isključio iz SP-a”, pojasnio je potpredsjednik SP-a Živko Marjanac.

Međutim, da pomenuto razrješenje Milakovića ima isključivo političku pozadinu pokazuju brojni primjeri drugih poslanika, koji su se našli u identičnoj situaciji, ali bez posljedica. Tako je poslanica Gordana Tešanović (SNSD) vršila funkciju direktora banjalučkog Doma zdravlja, koji se finansira iz gradskog budžeta, isto kao i Javna ustanova Centar “Zaštiti me” Banjaluka, na čijem čelu je Zorica Kuzmanović-Vasilić, koja je uporedo i SNSD-ova poslanica u republičkom parlamentu.

Isti zakon je omogućio i da aktuelni poslanici u Narodnoj skupštini RS Drago Kalabić (SNSD) i Vanja Bajić (SNSD) istovremeno budu i šefovi lokalnih distribucija u Elektrokrajini a.d. Banjaluka, u Prnjavoru i Novom Gradu. Navedenim poslanicima zakon zabranjuje samo da budu direktori ili članovi nadzornog ili upravnog odbora dok im nesmetano omogućava obavljanje svih ostalih funkcija unutar javnih preduzeća. Isto tako ne treba zaboraviti slučaj poslanika Ilije Tamindžije (SNSD), izvršnog direktora Hidroelektrane na Trebišnjici, i Srđana Milovića (SNSD), koji je doskora bio prvi čovjek RiTE Gacko, a koji su i nakon ulaska u skupštinu nesmetano nastavili da obavljaju pomenute funkcije.

Svi navedeni poslanici aktivno učestvuju u kreiranju zakona koji se odnose na institucije gdje obavljaju rukovodeće poslove i na taj način učestvuju u sukobu interesa jer učestvuju u kreiranju zakona koje kasnije kroz svoje rukovodeće funkcije i primjenjuju. Ali, postojeći zakon to toleriše.

Šta kaže zakon

Zakon o sprečavanju sukoba interesa u organima vlasti RS koji je trenutno na snazi donijela je Narodna skupština RS u julu 2008. godine. Sukob interesa, prema pomenutom zakonu, postoji „u situacijama u kojima izabrani predstavnik, nosilac izvršne funkcije ili savjetnik, ima privatni interes koji je takav da može uticati, ili izgleda da može uticati, na nepristrasno i objektivno vršenje njegove dužnosti“. Navedena definicija nije precizno postavljena i u kasnijem dijelu zakona ostavlja mogućnost širokog tumačenja, što se kod nas često zloupotrebljava.

Uvodna definicija sukoba interesa od ranije je bila na nivou BiH i Federacije BiH, ali je za razliku od ta dva nivoa krug osoba u Republici Srpskoj na koji se ovaj zakon odnosi znatno uži. U RS se ovaj zakon odnosi na izabrane predstavnike i članove njihovih porodica, u koje spadaju bračni ili vanbračni drug izabranog predstavnika, zatim dijete, usvojilac, usvojenik i dijete bračnog druga (pastorak/pastorka). Sa druge strane, istim zakonom na nivou BiH propisano je da se pod „srodnicima“ smatraju i „bliski srodnici, srodnici u prvoj liniji, srodnici po bočnoj liniji do trećeg stepena, srodnici po tazbini do drugog stepena i dijete bračnog druga“. Zakon Republike Srpske ne poznaje tazbinsko srodstvo, odnosno srodstvo koje se odnosi na rodbinu bračnog druga. Zakonom RS nema smetnje da se izabrani predstavnik nađe u određenom poslovnom odnosu sa bratom, sestrom, ocem ili majkom svog bračnog ili vanbračnog druga, dok je prema Zakonu na nivou BiH koji reguliše ovo pitanje takva situacija sukob interesa.

Dalje, određeno je da su “izabrani predstavnici lično odgovorni za svoje djelovanje u obavljanju funkcija na koje su izabrani i politički su odgovorni građanima koji su ih izabrali“. Tako je uvedena politička odgovornost za vršenje javne funkcije dok sam zakon nije definisao navedenu odgovornost, šta ona znači i kako se utvrđuje. Dakle, zakon nije predvidio neki drugi oblik odgovornosti ukoliko bi nosilac vlasti bio u sukobu interesa, što svakako smanjuje značaj ovog zakona.

Predviđeno je da izabrani predstavnici ne smiju koristiti javnu funkciju za ličnu dobit ili dobit osoba koje su sa njima povezane, i ne smiju biti ni u kakvom odnosu zavisnosti prema osobama koje bi mogle uticati na njihovu objektivnost. Iako se radi o opštoj normi koja uvodi dva nova termina – zavisnost i objektivnost, ona kroz dalji tekst zakona nije razrađena tako da ostaje floskula, koja nema svoju konkretnost. Zakon RS ne pravi razliku između javnih preduzeća od preduzeća koja su u privatnom vlasništvu, a što nije slučaj u zemljama regiona kao ni u FBiH i nivou BiH. Na ovaj način je u značajnoj mjeri obesmišljeno postojanje ovog zakona koji treba da služi da se javni interes zaštiti od onih koji žele da se kroz politiku obogate na račun javnih preduzeća.

Takođe, zakon propisuje da „izabrani predstavnici ne mogu, u vrijeme dok vrše javnu funkciju i tri mjeseca nakon prestanka javne funkcije, biti članovi nadzornog odbora ili direktori javnih preduzeća“, a ova zabrana se proširuje i na članove njihove porodice. Ova odredba za izabrane predstavnike u jedinicama lokalne samouprave odnose se samo na javna preduzeća koja je osnovala jedinica lokalne samouprave u kojoj izabrani predstavnik vrši funkciju. Na ovaj način je omogućeno da lokalni funkcioneri i njihova rodbina bez problema obavljaju funkcije u javnim preduzećima na nivou RS a funkcionerima koji su izabrani ili postavljeni na nivou RS da bez problema upravljaju javnim preduzećima osnovanim od strane lokalne zajednice. Tako je ozakonjen sukob interesa i omogućene nekontrolisane zloupotrebe službene dužnosti. Iako je bilo par pokušaja u Narodnoj skupštini RS da se ova odredba uskladi i izmjeni, oni nisu uspjeli.

Neophodne izmjene

Osnovne mane trenutnog zakona se ogledaju u tome što je njime obuhvaćen mali broj ljudi (trebalo je proširiti na veći krug rodbine), zabraniti izabranim i postavljenim funkcionerima da iz budžeta RS, opštinskih budžeta i javnih preduzeća primaju više od jedne plate, što je u mnogim državama regulisano. Takođe, zakoni ne regulišu javne ustanove koje se bave kulturom, sportom i umjetnošću, kao i domove zdravlja i bolnice. Tako se i moglo desiti da aktuelni potpredsjednik Narodne skupštine RS Nenad Stevandić, nakon što je napravio transformaciju od ljutog opozicionara do najstrastvenijeg branioca predsjednika RS Milorada Dodika, istovremeno bude i zamjenik Univerzitetsko-kliničkog centra RS.

Isto tako treba zabraniti mogućnost lokalnim funkcionerima da obavljaju direktorske funkcije u javnim preduzećima čiji je osnivač RS i republičkim funkcionerima da budu direktori javnih preduzeća čiji je osnivač lokalna zajednica. Onda bi Milakovićevim putem krenuo značajan broj poslanika i koji nisu otkazali poslušnost vladajućoj koaliciji.

Iz stranaka koje u Republici Srpskoj djeluju opoziciono već duži period dolaze uvjerenja da bi izmjene postojećeg zakona koji definiše sukob interesa bila jedna od prvih tačaka na dnevnom redu, koje bi sproveli ukoliko bi formirali vlast. Da iza obećanja i danas čvsto stoje, za eTrafiku je naglasio predsjednik PDP-a i novoizabrani poslanik u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštine BiH Branislav Borenović.

„Jedan od brojnih zakona koje smo spremni sprovesti je i zakon o sukobu interesa koji spominjete. Njim će biti regulisano da pojedinac iz budžeta može da dobija primanja samo po jednom osnovu i tu izuzetaka neće biti. Danas imamo ljude koji su istovremeno poslanici, direktori, članovi nekoliko upravnih odbora i tako dolaze i do pet naknada koje mu se isplaćuju na teret javnih sredstava, tj. novca svih građana Republike Srpske. I ranije sam takođe spominjao, sve isplate iz republičkog ili lokalnih budžeta, a koje prelaze 1.000 maraka, moraju biti potpuno transparentne, svi ćemo imati uvid u njih. To mora zakonom biti regulisano“, rekao je Borenović.

* Tekst je proizveden u okviru medijskog pool-a Mreže ACCOUNT (Antikorupcijska mreža organizacija civilnog društva)

The post eTrafika: Ako si uz vlast možeš kako hoćeš, inače ni zakon ne pomaže first appeared on Gerila.info.