Prema podacima koje prikuplja i objedinjuje platforma Integrity Watch BiH od 2019. do 2025. godine dodijeljena 32.973 tendera ponuđačima koji su finansijski pomagali rad stranaka, a vrijednost poslova išla je i preko 20 miliona maraka.

Ovu platformu pokrenuo je Transparency International u BiH a analiza prikupljenih podataka pokazuje da određeni donatori nakon finansiranja stranaka dobijaju javne ugovore višestruko veće vrijednosti, što otvara pitanje da li formalno skromne donacije predstavljaju ulaznicu u sistem javnih nabavki.

Jedan od najvećih političkih donatora u zemlji je Azmir Husić, biznismen iz Tuzle. On je preko svog preduzeća “Heez transport” krajem 2022. godine Stranci demokratske akcije (SDA) uplatio donaciju od 50.000 maraka.

Prethodno je bilo član Pokreta demokratske akcije (PDA) kojeg je do svog odlaska takođe pomogao sa istim iznosom.Paralelno sa Husićevim prelaskom u SDA-a, “Heez transport” je krenuo da dobija milionske ugovore u rudniku uglja Kreka, a koji su se uglavnom podrazumijevali najam rudarske mehanizacije.

Inače, rudnicima u sklopu Elektroprivrede BiH su u tom periodu kadrirali koalicioni partneri DF i SDA.  Od januara 2022. godine do danas sklopljeno je na desetine poslova vrijednih preko 10,6 miliona maraka, od kojih je najvredniji, za otkopavanje otkrivke, vrijedan 5,24 miliona KM sklopljen u februaru 2023. godine.

Željko Vrkačević vlasnik firme “Braco i Sinovi” iz Brčko distrikta u dva navrata sa ukuopno 13.000 maraka je pomogao Ujedinjenu Srpsku, stranku Nenada Stevandića koja zajedno sa SNSD-om dijeli vlast u Republici Srpskoj. Ova firma je za 36 miliona maraka Vladi Republike Srpske prodala kazino hotel „Theatrum“ u Brčkom, a koji je kasnije preuređen u “Srpsku kuću”.

Inače, rođeni brat Željka Vrkačevića, Dražen, poslanik je u Skupštini Brčko distrikta i predsjednik opštinskog odbora Ujedinjene Srpske u ovom mjestu. Milan Šuvak, vlasnik preduzeća “Šumil” iz Kozarske Dubice jedan je od najvećih finansijera Narodne partije Srpske (NPS), Darka Banjca, a donacije uplaćuje kao fizičko lice.

Tokom 2022. godine je uplatio 19.990 maraka, a od kako je Banjac direktor banje Mlječanica neprikosnoveni je gospodar tendera u ovoj zdravstvenoj ustanovi.

Od zamjene krova, krečenja, do gradnje bungalova i sportskih terena pa čak i nabavke jaja ova firma je dobila poslove vrijedne oko 18 miliona maraka.

Treba napomenuti da je finansiranje političkih partija zabranjeno firmama koje direktno posluju sa organima izvršne vlasti tako da su zbog brojnih prijava koje je CIK-u podnosio Transparency International u BiH, stranke morala vraćati pare donatorima a većina ih je prestala u svojim izvještajima uopšte navoditi pravna lica kao donatore.

Funkcioneri preuzeli finansiranje stranaka

Umjesto toga u finansijskim izvještajima partija počele su dominirati donacije fizičkih lica a zanimljivo je da je prošle godine podrška privrednika političkim strankama izostala i da su glavni donatori bili uglavnom stranački funkcioneri.

Tokom 2025. godine je donirano 2,26 miliona maraka kroz 1.366 donacija, pokazuju podaci iz njihovih finansijskih izvještaja objavljenih na stranici Centralne izborne komisije BiH.

Baza Integrity watch BiH pokazuje da prilivi novca drastično skaču u izbornim ciklusima, dok u godinama bez izbora taj intenzitet drastično opada.

Za prošlu godinu je interesantno i da je od ukupnog iznosa primljenih donacija čak 1,8 miliona maraka završilo kod stranaka iz Republike Srpske, dok su stranke iz Federacije BiH skupile tek manji dio od oko 465.000 KM.

Najviše novca prikupio je Savez nezavisnih socijal demokrata (SNSD) i i to 427.220 KM iz 197 donacija. Najveći donator je Zoran Tegeltija, aktuelni direktor Uprave za indirektno oporezivanje BiH koji je u novembru prošle godine dao 10.000 KM.

Ispod njega je Igor Milojević, funkcioner iz gradskog odbora Trebinje koji je svoju stranku pomogao sa 9.000 KM te doktor Mikajlo Lazić, direktor bolnice Sveti Vračevi iz Bijeljine sa donacijom od 8.000 KM. Istu sumu, odnosno 8.000 KM je donirao i Dalibor Tomaš.

Po 5.000 KM su dali Goran Maričić, direktor Poreske uprave RS, Ljubo Ninković, predsjednik Skupštine grada Banjaluka, Denis Šulić, bivši ministar trgovine i turizma u Vladi RS, MIloš Lukić, direktor Službenog glasnika Republike Srpske.

Na drugom mjestu po ukupnim donacijama je Socijalistička partija koja je kroz 122 donacije u prošloj godini primila 317.765 KM.

U ovoj partiji najveće donacije su iznosile 5.000 maraka, a njih su, između ostalih dali Denis Stevanović, direktor Fonda za zaštitu životne sredine, Nikola Vukčević, odbornik u Skupštini grada Banjaluka, Igor Kneginić, predsjednik Skupštine grada Prijedor.

Narodni front, Jelene Trivić treća je stranka po ukupnom iznosu donacija primljenih u 2025. godini sa prikupljenih 252.725,42 KM.

Najveći donatori, od ukupno 78 su Milivoje Nović, Tanja Vukmirović i Žarko Tešić sa po 10.000 KM, inače članovi glavnog odbora stranke.

I naredne dvije pozicije zauzimaju stranke iz Republike Srpske. To su Ujedinjena Srpska sa 217. 376 KM donacija i Republička stranka Srpske koja je prijavila priloge od 182.525,40.

Kada je riječ o strankama sa sjedištem u Federaciji BIH, prva po donacijama je Hrvatska demokratska zajednica (HDZ) koja je primila 156.433,90 KM kroz 105 donacija.

Najveći prilog od 5.000 KM je dao Mijo Stanić, ministar finansija u vladi Posavskog kantona, a prate ga Lucija Iljić Džojić, Damir Živković i Đuro Delić sa po 4.000 KM.

Stranka demokratske akcije (SDA) je druga po donacijama u FBIH sa iznosom od 90.116,8 KM.

Stanku je najviše pomogao Salko Zildžić, zastupnik u federalnom parlamentu sa 10.000 KM, a ova politička organizacija je jedna od rijetkih koju su pomagala i privatna preduzeća sa ukupnim iznosom od 10.400 KM.

Bitnije donacije u ovom entitetu imala je i stranka “Snaga Naroda” Rame Isaka a najveći prilog je dao biznismen Dario Pekić.

Generalno, kada se podaci iz prošle godine saberu sa onima na platformi Integrity Watch BiH od 2018. godine najviše donacija je imala SDA i to 2.321.016,59 KM.

Drugi je SNSD koji je prikupio 1.195.736,3 KM, dok je treća stranka sa donacijama Ujedinjena Srpska kojoj je za osam godina donirano 1.195.736,3 KM.

Zanimljivo je da se među najvećim donatorima pojavljuje i politička stranka, odnosno Narodni demokratskipokret koji je Socijalističkoj partiji u dva navrata 2022. godine donirao ukupno 45.000 KM.

Inače, pored finansiranja političkiuh partija, Integrity Watch BiH prati javne nabavke i imovinske kartone izabranih zvaničnika.

Platforma omogućava uvid u to kako se troši javni novac, ko dobija javne ugovore i koje se procedure koriste, kako se finansiraju političke stranke, uključujući izvore donacija te kako izabrani javni funkcioneri prijavljuju svoju imovinu.

(transparentno.ba)

The post Privrednici koji finansiraju stranke dobijali milionske poslove na tenderima first appeared on Gerila.info.

Pitanje imovine je u svim strankama riješeno statutom. Tako bi, na primjer, sva imovina SNSD-a u slučaju prestanka rada ove partije pripala humanitarnim organizacijama i socijalnim ustanovama na području opštine ili grada gdje se imovina i nalazi.

SNSD je prošle godine na konto imovine zaradio svega 3.600 maraka. U finansijskim izvještajima se navodi da je ovaj prihod ostvario Gradski odbor u Laktašima, ali nije precizirano na osnovu čega. Stranka Milorada Dodika je iz budžeta prošle godine dobila 2.003.703 KM, a godinu je završila sa ukupnim prihodom od 2.554.738 KM.

Predsjednik SNSD-a Milorad Dodik rekao je prije nekoliko godina da stranka ima imovinu, ali ni on ne zna šta sve ima SNSD.

“Imamo imovinu, naravno. Imamo zgradu u Laktašima. Imamo plac u Banjoj Luci na kojem sad pravimo zgradu. Imamo i nekoliko automobila, namještaj, naliv-pera, hemijske olovke. Ne znam detalje. Svi opštinski odbori stranke su zaduženi da trajno riješe prostorije”, kazao je Dodik tada.

Imovina SDS-a pripala bi Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Ova stranka godišnje na ime imovine „ubere“ 10.200 KM. Cijeli ovaj iznos dolazi od Gradskog odbora u Prijedoru koji renta nekoliko prostorija. Zanimljivo je i to da SDS u Prijedoru prostore iznajmljuje Socijalističkoj partiji (2.400 KM) i DEMOS-u (3.000 KM). SDS je prošle godine iz budžeta dobio 886.893, a ukupno su prihodovali 1.108.357 KM.

O imovini PDP-a u slučaju gašenja stranke odlučivao bi Sabor. PDP je nedavno prodao sjedište partije u širem centru Banje Luke. Poslovni prostor koji ima više od 200 kvadrata stranka je kupila prije dvadesetak godina. Sada su na istom mjestu podstanari, a prodajom prostora zaradili su 348.815 KM. Iz budžeta su prošle godine dobili 646.887, a ukupan prihod je stao na 1.017.600 maraka.

Imovinom Demokratskog narodnog saveza raspolagaće Skupština ili Glavni odbor stranke. Po sudskom poravnanju duga iz zakupa prostora kod „Aragosta invest“ DNS je prošle godine zaradio 16.149 KM. Iz budžeta su dobili 403.688, a ukupni prihodi iznosili su 454.000 KM.

Socijalistička partija će svu svoju imovinu ostaviti humanitarnim organizacijama, ali čini se da se ta udruženja neće „hljeba najesti“, jer stranka na čijem je čelu Petar Đokić u finansijskim izvještajima ne navodi niti jedan jedini pfenig prihoda od imovine. Iz budžeta su dobili 446.111 KM, a ostatak do ukupnog prihoda od 563.991 KM popunjen je donacijama. Socijalistička partija Srpske pitanje imovine u slučaju prestanka rada nije definisala.

Dragan Banjac će svu imovinu Narodnog pokreta Srpske – koja je jednaka imovini Socijalističke partije – ostaviti crkvi. Ukupni prihodi ove stranke u prošloj godini bili su 397.013 KM, a od toga je iz budžeta izdvojeno 219.105 KM. Srpskoj pravoslavnoj ckrvi će imovinu ostaviti i Ujedinjena Srpska, ali nije poznato šta od pokretne i nepokretne imovine ove stranka zapravo ime. Ono što je poznato jesu dotacije iz budžeta (374.772 KM) i ukupan prihod (413.863 KM).

Kongres SDA će odlučiti o imovini SDA, a ta imovina, navodi se u Statutu ove partije, može biti donirana samo u korist dobrotvorne, kulturne ili vjerske ustanove. SDA je od imovine prošle godine zaradila 49.200 KM. Iznajmili su tri kioska u Novom Gradu za 25.200 KM (od toga je jedan kiosk iznajmljen Lutriji BiH za 15.600 KM), a iznajmili su i tri poslovna prostora u Zenici za 24.000 KM.

Odluka o eventualnom prestanku postojanja HDZ-a BiH sadrži i odluku o imovini stranke. Prihod od imovine sveden je na svega 340 maraka. Ali su zato primanja iz budžeta za stranku Dragana Čovića više nego izdašna – 2.250.060 KM, što u zbiru, kada se saberu sva primanja, čini saldo od 2.552.980 KM.

Apsolutni šampion kada je u pitanju prihod od imovine je SDP.  Glavni odbor stranke je prošle godine od rentanja prostora zaradio čak 452.332 KM. SDP iznajmljuje 17 prostora. Najskuplju rentu plaća Međunarodna kvalitetna škola (331.353 KM), potom „Eso-promet“ (43.688 KM) i Dječji vrtić „Sunce“ (22.564 KM). Prihodi iz budžeta su 1.799.452, a ukupni prihodi 2.708.990 maraka. O imovini odlučuje Kongres stranke.

Najveću imovinu u BiH, bez sumnje, ima SDP koji se i danas vodi kao pravni nasljednik Centralnog komiteta Saveza komunista BiH. SDP je prije nekoliko godina pokušao da na svoje ime uknjiži i zgradu Specijalnog tužilaštva RS u Banjoj Luci, ali je Ustavni sud BiH sredinom novembra 2014. godine odbacio njihovu apelaciju protiv ranije donesene presude Višeg privrednog suda u Banjoj Luci.

Tadašnja odluka Ustavnog suda BiH samo je jedno u nizu sudskih rješenja u kojima se navodi da SDP nikada nije raspolagao materijalnim dokazima da je nasljednik Saveza komunista BiH. Ustavni sud BiH je 21. decembra 2006. donio presudu prema kojoj je utvrdio da „niti jednim aktom, odnosno diobenom bilansom, nakon raspada SFRJ nije regulisano pitanje preuzimanja prava, obaveza i imovine koja je postojala na području SFRJ, a koja je pripadala Savezu komunista Jugoslavije“. Ipak, većina te imovine pripala je stranci koju danas vodi Nermin Nikšić.

Najvažnija nakretnina ove stranke je zgrada u Alipašinoj ulici na broju 41 u Sarajevu, gdje je smještena centrala SDP-a, ali i gdje je sjedište Vlade FBiH. SDP je uspio uknjižiti pravo vlasništva nad nekoliko nekretnina u Sarajevu, Stocu, Livnu, Tuzli i Jajcu, dok se sudski sporovi vode zbog zgrade u kojoj je smještena Vlada FBiH u Sarajevu i poslovnog objekta u Zenici, koji SDP neometano koristi i iznajmljuje privatnicima uprkos činjenici da su u zemljišnim knjigama upisane kao državna svojina. Na spisku imovine koju je prisvojio SDP nalazi se i nekadašnje odmaralište bivšeg CKSK BiH u Neumu.

Finansiranje političkih stranaka u BiH regulisano je zakonom koji je usvojen 2012. godine. Stručnjaci i analitičari godinama unazad ukazuju na manjkavosti ovog zakona koje političkim strankama omogućavaju različite zloupotrebe, a među najvećim manama zakona je i ta što ne obavezuje partije da prijavljuju pokretnu i nepokretnu imovinu. Iako su revizori u nekoliko navrata ukazivali da se zbog toga ne zna šta sve političke stranke u BiH posjeduju, izmjene zakona koje su uslijedile nakon 2012. godine nisu donijele očekivane rezultate.

Zakon o finansiranju političkih stranaka precizira da se partije u BiH finansiraju iz članarina, dobrovoljnih priloga pravnih i fizičkih osoba, izdavačke djelatnosti, prodaje propagandnog materijala i organizovanja stranačkih manifestacija, prihoda od imovine u vlasništvu političke stranke, budžeta BiH, entitetskih budžeta, kantonalnih budžeta i budžeta Brčko Distrikta, te budžeta drugih jedinica lokalne uprave i samouprave, dobiti preduzeća koja su u vlasništvu političke stranke i kreditnih zaduženja kod banaka.

Gerila.info

The post SNSD imovinu zavještao humanitarnim udruženjima, a SDS crkvi first appeared on Gerila.info.

Finansiranje političkih partija u Bosni i Hercegovini uvijek je interesantna tema jer se u procesu finansiranja, bilo da se radi o izbornoj ili neizbornoj godini, nepravilnosti dešavaju gotovo po pravilu, a kršenje ili zaobilaženje Zakona o finansiranju političkih partija postaje uobičajeno ponašanje stranaka.

Prema Zakonu o finansiranju političkih partija u BIH finansiranje se zabranjuje: organima uprave države Bosne i Hercegovine, entiteta, kantona, Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, te gradskim i opštinskim organima. Takođe finansiranje političkih stranaka zabranjeno je i privatnim preduzećima koja su sa organima izvršne vlasti na svim nivoima u BIH sklopila ugovor o javnoj nabavci, ako vrijednost ugovora u jednoj kalendarskoj godini prelazi iznos od 10.000,00 KM.

Ono što je karakteristično za partije unazad nekoliko godina jeste da su prestale da prijavljuju donacije privatnih kompanija i preduzeća, a to nije bez razloga. Prema podacima TI BiH, stranke su prijavile 50 odsto manje donacija za lokalne izbore 2020. nego za prethodne lokalne izbore kada su prijavile svega 700 000 konvertibilnih maraka.

Razlog se krije u tome što je veliki dio priloga partijama dolazio iz nelegalnih izvora, odnosno od pravnih lica koja koja su poslovala sa organima vlasti, a kako su prijave za ovo nelegalno ponašanje postale učestale, partije su, umjesto da eliminišu ovakav vid ponašanja, jednostavno riješile da ih ne prijavljuju.

U jednom od izvještaja za lokalne izbore 2020. godine koje je objavio TI BiH navodi se da je  preduzeće BOSSIL doo, koja se pojavljuje među donatorima HDZ-a BIH u Vitezu, 2019. godine dobilo posao izgradnje pristupnog puta vrijedan preko 329.000 KM od opštine Vitez u kojoj je HDZ na vlasti. Radilo se, naravno, o zabranjenom prilogu. Takođe, ova firma je 2019. godine od opštine Vitez dobila ugovore vrijedne preko 2,4 miliona KM, te je indikativno da se baš ona dovodi u vezu sa finansiranjem lokalnog HDZ-a.

Na isti način SDA se finansirala od firme Akva invest iz Živinica koja je dobila posao vrijedan 34.000 KM od grada Živinice. Ista firma pored SDA donirala je i Socijaldemokrate BIH, a pored poslova od grada Živinice godinama je dobijala i druge poslova od javnih preduzeća.

Firma Vlašić Gradnja iz Travnika koja je donirala SDA imala je više zaključenih ugovora tokom 2019. godine sa opštinama Travnik i Novi Travnik, dok je firma BH Bušenje iz Tuzle, koja je takođe donirala SDA, imala je zaključene ugovore sa opštinom Gračanica. Među donatorima HDZ-a sporna je bila  donacija firme Arh concept d.o.o. koja je poslovala sa Gradskom upravom Grada Mostara, opštinom Čitluk i više javnih ustanova.

Sličnih primjera je pregršt.

Gotovo nevjerovatno zvuči podatak CIK-a koji pokazuje da su stranke u neizbornoj 2015. godini prikazale 1,1 milion KM donacija privatnih preduzeća, a 2021. godine svega 68.000 što jasno dokazuje da stranke sakrivaju donacije koje dobijaju od privatnih preduzeća. Zanimljivo je i da je SNSD ove godine prijavio prve donacije privatnih preduzeća nakon nekoliko godina (30 000 KM).

Srđan Traljić iz Transparency International-a za Infovezu kaže da većina političkih partija krije svoje stvarne finansijere i ne prijavljuje te donacije, a što je TI BiH prethodnih godina prijavljivao.

“CIK je izricao sankcije, a to je dovelo do toga da su stranke samo prestale prijavljivati te donacije. Imamo velike političke stranke koje godinama ne prijavljuju ni jednu marku donacija”, navodi Traljić.

U prilog navedenoj tvrdnji ide i činjenica da deset od petnaest najvećih političkih partija u Bosni i Hercegovini nije prikazalo ni jednu marku donacija privatnih preduzeća za prošlu godinu. NIP, SBB, SDS, PDP, DNS, Naša Stranka, DEMOS, ASDA, Ujedinjena Srpska i Socijalistička partija tvrde da ih niko od privatnih preduzeća ne finansira, a samo manje donacije prikazali su SDA, HDZ, SNSD, SDP i DF.

Traljić navodi da istovremeno stranke troše puno više nego što prijavljuju.

“Tako je po podacima TI BiH u prošloj izbornoj kampanji 15 najvećih partija na samo dva oblika oglašavanja potrošilo gotovo 1,5 miliona KM više od onoga što je navedeno u njihovim izvještajima kao ukupan trošak izborne kampanje, a odakle je taj novac došao nije poznato. Ipak,  brojne indicije pokazuju da dolazi iz javnog sektora, preko privilegovanih privatnih preduzeća koja sklapaju unosne poslove sa državom”, objašnjava on i dodaje da je takvim preduzećima zabranjeno da finansiraju stranke, ali neko očigledno plaća kamapnju političkih stranaka, jer one troše puno više nego što prikazuju.

“Zbog toga su nam potrebne i izmjene zakona o finansiranju partija, ali je potrebno i ojačati kapacitete CIK-a”, zaključuje Traljić.

Prema izvještaju CIK-a iz 2019. godine koji se tiče poslovanja partija, navodi se da su čak kod 51 političke stranke (42,86% kontrolisanih stranaka) utvrđena kršenja odredaba Zakona o finansiranju političkih stranaka, za koja u skladu sa Zakonom postoji osnova za utvrđivanje odgovornosti, te sankcioniranje nakon provedenog postupka.  U istom izvještaju CIK ističe i da postoje indicije i na kršenje drugih propisa i to da su stranke izvršile zloupotrebu javnih sredstava, da su kršile poreske propise i da su prekršile finansijske propise kojima je uređeno raspolaganje i plaćenje gotovim novcem. Interesantno je da je izvještaj iz 2019. ujedno i posljednji izvještaj o poslovanju partija koji je CIK uradio.

Iz CIK-a poručuju da posljednji izvještaj o pregledanom stanju finansijskog poslovanja političkih stranaka datira iz 2019. godine jer je rađen na bazi podataka koji su kompletirani 2020.

“Osim toga – Služba za reviziju finansiranja političkih stranaka raspolaže sa četiri čovjeka – dva revizora i dva pomoćnika revizora, a  izvršili smo reviziju kod 119 političkih stranaka. Temeljitu reviziju i revizijske izvještaje za toliko političkih stranaka nije moguće obaviti u kraćim rokovima. Služba za reviziju završava postupak revizije finansijskih stranaka za 2020. godinu i očekujemo da će do oktobra ove godine biti izdati izvještaji za sve političke stranke”, poručuju iz CIK-a i dodaju da je Centralna izborna komisija BiH izrekla novčane sankcije 51 političkoj stranci  kod kojih su revizijom utvrđena kršenja Zakona o finaniranju političkih stranaka u 2019. godini.

Politički komentator Velizar Antić ističe da je finansiranje političkih partija veliki problem u Bosni i Hercegovini što se, kako kaže veoma jasno vidi poređenjem prihoda i troškova partija u predizbornim kampanjama.

“Ova razlika je ogromna čak i prema dostupnim podacima, dok bi ona bila i mnogo veća ukoliko bismo imali potpune i precizne podatke koliko partije troše novca u predizbornim kampanjama. Osnovni razlog zašto je ova oblast problematična jeste u činjenici da smo mi postali partokratsko društvo i da su političke partije na određeni način zarobile društvo. Partije su postale najznačajnije institucije u kojima se donose odluke. One su svoje članove ubacile u sve institucije koje bi trebale da vrše kontrolu rada političkih partija i da ih kažnjavaju ukoliko ne rade u skladu sa zakonom. Kod nas je slučaj da oni ljudi koji su u institucije sistema postavljeni zahvaljujući političkim partijama, rade u interesu tih partija, a ne u interesu naroda i institucija”, upozorava Antić.

On dodaje i da pravosudne institucije koje bi trebalo da kontrolišu i sankcionišu nezakonito finansiranje političkih partija to ne rade iz više razloga.

“Jedan je taj što nemaju dovoljno ljudskih kapaciteta koji bi kontrolisali finansiranje partija, a sa druge strane imamo činjenicu da mnogi tužioci i sudije ne žele da se zamjeraju partijama jer su u velikom procentu i oni sami došli na ta mjesta zahvaljujući partijama. Sa druge strane znaju da mogu da i izgube to radno mjesto ukoliko rade svoj posao savjesno i da se zamere partijama i počnu da ih kažnjavaju zbog nelegalnog finansiranja. Iz tog razloga biraju da ne rade ništa po ovom pitanju. Slična je situacija u samom CIK-u. Ni oni nemaju dovoljno ljudskih kapaciteta koji bi mogli da kontrolišu sve prihode i troškove partija, dok sa druge strane i u tom tijelu sjede ljudi koji su postavljeni po političkoj liniji. Od takvih ljudi je teško očekivati da će da rade protiv interesa partija koje su ih postavile na radna mjesta”, jasan je Antić.

Inače, prema podacima CIK-a, stranke su prošle godine iz budžeta na svim nivoima vlasti dobile oko 18 miliona KM.

The post Nelegalno finansiranje partija u BiH je jedan od izvora sistemske korupcije first appeared on Gerila.info.

Pred vama je istraživanje koje portal Gerila radi s ciljem da se ustanovi za koga od političkih stranaka i političara nikada ne biste glasali.

The post Istraživanje portala Gerila: Za koga nikada ne biste glasali? first appeared on Gerila.info.

Tokom izborne kampanje političke stranke u Bosni i Hercegovini potrošile su najmanje 5,9 miliona KM na oglašavanje u elektronskim i štampanim medijima i bilbordima, pokazuju preliminarni rezultati monitoringa koji je proveo Transparency International u BIH (TI BIH). Od tog iznosa 2,2 miliona KM koštalo je oglašavanje na televiziji i u printanim medijima[1]. U 70 lokalnih zajednica koje je TI BIH obuhvatio monitoringom, stranke su na oglašavanje putem bilborda potrošile najmanje 3,7 miliona KM.

Najviše novca na ovaj vid oglašavanja do sada su potrošile SNSD (1,36 miliona KM), SDA i PDP (po 800 hiljada KM), SDS (oko 600 hiljada KM), Ujedinjena Srpska (preko 370 hiljada KM) i SDP (preko 310 hiljada). S druge strane, ni jedna stranka u BIH nije dostavila na upit TI BIH plan troškova izborne kampanje koji su za prošle izbore prijavljeni u iznosu preko 10 miliona KM.

Na iznos do kojeg je došao TI BiH prema procjenama na posmatranom uzorku treba dodati troškove vanjskog oglašavanja u ostalim opštinama, internet oglašavanja, izrade reklamnog materijala,  kao i troškove predizbornih skupova kojih je održan veliki broj uprkos mjerama zabrane okupljanja, tako da su troškovi kampanje znatno veći. Posmatrači TI BIH do sada su ispratili 974 predizborna skupa a stranke su 140 puta dijelile poklone ili druge vrste pogodnosti biračima poput besplatnog prevoza za sve građane u Brčkom tokom kampanje, koje je dodjeljivala Socijalistička partija ili besplatnih seroloških testova koje je dijelilo SNSD Banja Luka.

Zabilježeno 2481 slučaj korištenja javnih resursa

Posmatrači TI BIH tokom nešto manje od 3 mjeseca zabilježili su i 2481 primjer gdje su javni resursi korišćeni za izbornu promociju stranaka i kandidata. Najveći broj zloupotreba odnosi se na intenziviranje javnih radova u predizbornom periodu jer su za tri mjeseca evidentirana ukupno 983 slučaja od kojih je 46% zabilježen u posljednjem mjesecu dok je trajala izborna kampanja. Najveći broj ovih radova zabilježen je u Zenici, Banjaluci, Doboju i opštinama Stari Grad i Novi Grad u Sarajevu.

Takođe, evidentiran je i ukupno 21 primjer plaćenog oglašavanja institucija koje promovišu kandidate, a CIK je izrekao kazne zbog preuranjene kampanje u slučajevima gdje su Bijeljina i Banovići iz budžeta platili izbornu promociju aktuelnim gradonačelnicima. Posljednji takav slučaj zabilježen je u Banjaluci gdje se na bilbordu koji je na godinu dana zakupilo JP DEP-OT pojavio predizborni plakat direktora tog preduzeća koji je i kandidat za odbornika. Nakon upita TI BIH bilbord je uklonjen, reklama preduzeća vraćena a slučaj je prijavljen CIK-u.

Tokom kampanje u 32 slučaja oprema javnih preduzeća i institucija korišćena je za postavljanje stranačkih plakata i organizacije predizbornih skupova. U Bugojnom su radnici javnog komunalnog preduzeća postavljali plakate kandidata SDA, a radnici ektrodistribucije u Bijeljini i Čelincu postavljali su plakate SNSD-a.

Posmatrači TI BIH zabilježili su 270 primjera raspodjele posebnih podsticaja i subvencija koje se najčešće odnose na jednokratne isplate tempirane za predizborni period. Na primjer, Opština Ugljevik dodijelila je za 350 penzionera jednokratnu pomoć od 100 KM, Opština Pale izdvojila je 20.000 KM iz budžetske rezerve za najugroženije penzionere, Općina Centar Sarajevo je putem udruženja podijelila jednokratnu pomoć ratnim vojnim invalidima od 50 KM, u Foči je dodijeljena jednokratna pomoć penzionerima od 50 KM., a ovakvim izdvajanjima su se stranke redovno hvalile na svojim stranicama u okviru kampanje.  .

TI BiH je do sada CIK-u podnio 94 prijave koje se odnose na kršenje Izbornog zakona i Zakona o finansiranju političkih stranaka. Po prijavama TIBIH CIK je do sada izrekao 44 kazne u ukupnom iznosu od 45.000 KM zbog preuranjene kampanje, a još se čeka ishod ostalih prijava. Prijave koje se odnose na finansiranje kampanje javnim sredstvima tek će naknadno biti predmet revizije CIK-a.

Kandidati prisustvovali besplatnim mamografskim pregledima

U protekla tri mjeseca u 70 lokalnih zajednica zabilježeno je i 86 primjera omogućavanja besplatnih pregleda, lijekova, putovanja i popusta na javne usluge.  Aktuelni gradonačelnik Doboja Boris Jerinić, koji je ponovo kandidat za tu funkciju, sa još pet kandidata i funkcionera svoje stranke prisustvovao je besplatnim mamografskim pregledima koji su organizovanu u Domu zdravlja Doboj. Isti slučaj zabilježen je u Bijeljini gdje je besplatnim mamografskim pregledima prisustvovao gradonačelnik Mićo Mićić  i kandidat za odbornika Igor Novaković. Načelnik Općine Centar, Nedžad Ajnadžić, dijelio je besplatne karte za vožnju Trebevićkom žičarom za korisnike Centra za zdravo starenje, a u Prijedoru je član Predsjedništva BIH, Milorad Dodik, dijelio rješenja o legalizaciji zemljišta.

Zabilježeno je i 35 slučaja masovnijeg zapošljavanja u javne institucije. Izdvajamo primjer u Gacku  gdje je u toku kampanje Opština raspisala konkurs za prijem 18 pripravnika u isto vrijeme kada je načelnik u predizbornoj debati zvanično saopštio da je 30 % radnika u opštinskoj administraciji višak.

U protekla tri mjeseca posmatrači TI BIH ispratili su 945 javnih događaja koje su organizovale institucije i javna preduzeća, a na 62% tih događaja prisutnima su se obraćali kandidati na lokalnim izborima, što jasno pokazuje njihovu svrhu. Od tog broja 226 javnih događaja organizovano je povodom otvaranja infrastrukturnih objekata što dovoljno govori o razmjerama korišćenja javnih resursa u kampanji i povećanju javne potrošnje u svrhu predizborne promocije.

Podaci koje je TI BiH predstavio su preliminarne procjene, a TI BIH će predstaviti i završni izvještaj koji će pored navedenih podataka uključivati i procjene troškova održavanja predizbornih skupova i drugih troškova stranaka u kampanji. Podaci će biti poređeni sa finansijskim izvještajima političkih partija kako bi se utvrdilo da li stranke prijavljuju stvarne troškove, te da li su prijavile sve izvore prihoda.

Podaci TI BIH ponovo ukazuju na zloupotrebe javnih resursa koje prolaze bez sankcija, jer zakonski okvir nije jasno definisao mjere za sprečavanje ovakvih pojava, i ponovo pokazuju potrebu što hitnijih izmjena Izbornog zakona i Zakona o finansiranju političkih stranaka, koje bi uvele ograničenja za zloupotrebe javnih sredstava u kampanji, te razdvojile stranačke i javne funkcije.

[1] Praćenje uključuje 12 TV stanica  (BHT, FTV, RTRS,FACE TV, Hayat, TV BN, ATV, N1,NOVA BH, K3, ALFA TV, O KANAL)  i 34 štampana medija iz cijele Bosne i Hercegovine.

The post Stranke potrošile najmanje 5,9 miliona KM samo na TV i bilborde, porast zloupotreba javnih resursa first appeared on Gerila.info.

Centralna izborna komisija objavila je finansijske izvještaje političkih stranaka za 2019. godinu, iz kojih je vidljivo da su svi nivoi vlasti u BIH tokom prošle godine izdvojili iz budžeta oko 18 miliona i 400 hiljada maraka za finansiranje političkih stranaka, a od tog iznosa polovinu je dobilo 5 najvećih partija (SDA, SNSD, HDZ, SDP i SDS), prenosi portal transparentno.ba.

Osim poreskih obveznika manji dio stranačke kase 112 stranaka napunjen je od članarina, dobrovoljnih priloga i ostalih donacija koje iznose ukupno  4,3 miliona. Međutim, u odnosu na prethodne godine, indikativno je da su stranke u velikoj mjeri prestale prijavljivati donacije pravnih lica, koje su se značajno smanjile. Prethodnih godina, stranke su sankcionisane od strane CIK zbog primanja donacija od pravnih lica koje su sklapale ugovore sa organima izvršne vlasti, te su stranke sada jednostavno prestale da prijavljuju ove donacije.

Kada su u pitanju rashodi političkih stranaka, iz izvještaja o iskazanim obavezama je vidljivo da partije imaju dugove od preko 8 miliona maraka, od čega se dobar dio odnosi na poreze, doprinose i dugove javnim preduzećima, ali i firme koje sklapaju milionske poslove sa državom.

Stranke u BIH duguju 8,4 miliona KM

Najveće obaveze na kraju prošle godine iskazali su SDA i SDP BiH (po 1,6 miliona KM), a među povjeriocima SDA prednjače organi izvršne vlasti i brojna javna preduzeća, poput BH Pošte, kojoj Cazinski odbor duguje oko 78 000 KM od početka 2018.

Među obavezama SDP-a našlo se oko 230.000 KM duga prema Analytics Expert, a upravo je ova firma u središtu istrage USKOK-a u Hrvatskoj, jer se dovodi u vezu sa finansijskim prevarama i pranjem novca, odnosno izdavanjem fiktivnih faktura. Rukovodstvo SDP-a tvrdi da je firma iz Hrvatske otkupila ovaj dug, ne navodeći od koga, a iz izvještaja nije moguće utvrditi po kom osnovu je dug nastao.

Međutim, indikativno je da je SDP u izvještaju za 2018. godinu iskazao obaveze u približno istom iznosu (oko 198 hiljada KM) prema firmi Promotiv d.o.o. iz Širokog Brijega koja je osnovana u julu 2018. godine, dakle pred samu izbornu kampanju, kao agencija za promociju i propagandu. Danas se na web stranici ove kompanije navodi da se bavi  iznajmljivanjem mobilnih dizalica. Nije jasno koju je uslugu ova firma izvršila za SDP, jer je te godine imala ukupne prihode od oko 214 hiljada i oni su približni obavezama SDP-a koje su tada nastale. Zbog svega je ovaj slučaj Transparency international u BIH uputio Centralnoj izbornoj komisiji sa zahtjevom da se utvrdi porijeklo ovih potraživanja.

Od ukupno 473 hiljade maraka iskazanih obaveza, SNSD najviše duguje firmi Integral inženjering (oko 250 000) i to za izgradnju zgrade u Banjaluci, a radi se o preduzeću koje često pobjeđuje na tenderima za najvažnije infrastrukturne projekte u Republici Srpskoj. U izvještaju za 2018., SNSD je prema Integralu za izgradnju zgrade iskazao obavezu od oko  571.000 КМ,  a iz javno objavljenih izvještaja ne može se utvrditi koliko je ovaj projekat ukupno koštao. SNSD je tvrdio da će zgrada koštati 1,28 miliona,[1] a TIBIH je tražio od CIK-a da utvrdi koliko je SNSD zaista isplatio dobavljačima.

Zanimljivo je da Nezavisni blok duguje firmi Divel d.o.o. u suvlasništvu Elmedina Volodera, zastupnika te stranke u Parlamentu FbiH, 50 hiljada KM. Ova firma dobila je tokom prošle godine preko 7,3 miliona KM vrijedne ugovore na javnim nabavkama koji se odnose uglavnom na preduzeća Autoceste FBIH i Ceste FBIH. Inače, zakon o sukobu interesa zabranjuje izabranim dužnosnicima da za vrijeme trajanja mandata budu dio uprave bilo kojeg privatnog preduzeća koje sklapa ugovore veće od 5.000,00 KM godišnje, sa organima koji se finansiraju iz budžeta na bilo kojem nivou vlasti. Kako se Zakon o sukobu interesa FBIH ne primjenjuje još od 2013. godine, ovaj slučaj nije ni moguće prijaviti.

Iz izvještaja SBB-a vidi se da stranka duguje oko 281 000 maraka i da je vratila pozajmicu predsjedniku Fahrudinu Radončiću koji je 2018. posudio stranci 150.000 maraka. Međutim, SBB i dalje iskazuje obaveze prema firmama u sklopu Avaz grupacije, odnosno u direktnom ili indirektnom vlasništvu samog predsjednika SBB.

Jedno od najvećih dugovanja jednom dobavljaču ima Demokratska fronta, koja je 2018. dugovala je preko 900.000 KM firmi Direct Media, koju je u međuvremenu preuzela Ascanius Media d.o.o. pa sada toj kompaniji DF duguje skoro 700.000 KM. Kompanija je u vlasništvu Ascanius Netherlands B.V. iz Brede,koja posluje u sastavu United grupe.

SDS je dužan preko 700.000 KM, a PDP 293.000, od čega nije riješio dugovanja prema gradu Doboju koja se pominju i u ranijim izvještajima, a iznose preko 120 000 KM.

Stranke ne prikazuju donacije privatnih kompanija

Od 20 parlamentarnih stranaka u Bosni i Hercegovini, njih 16 nije prikazalo nijednu marku donacija privatnih kompanija. SNSD, SDS, SBB, DF, DNS, PDP, Naša Stranka, SP, ASDA, HDZ1990, NDP, Ujedinjena Srpska, Nezavisni blok, Narod i pravda, Stranka za BIH i Laburistička stranka u svojim izvještajima tvrde da ih niko ne finansira i da su im prihodi iz budžeta i prilozi članova partije jedini izvor finansiranja.

Ipak, sporno je to što troškovi izborne kampanje drastično premašuju iznose koje stranke prikazuju u izvještajima. Zakon zabranjuje firmama koje dobijaju poslove od države da finansiraju političke partije, a nakon što su revizori proteklih godina utvrdili da su brojni stranački donatori dobijali milionske poslove, većina partija prestala je prikazivati donacije.

Samo četiri veće parlamentarne stranke prikazale su prošle godine manje iznose donacija, a najviše prihoda iskazala je SDA i to ukupno 49 510 maraka. Od toga osam donacija primljeno je iz zabranjenih izvora, odnosno od firmi koje su dobijale tendere, pa je Transparency international u BIH ove slučajeve prijavio Centralnoj izbornoj komisiji BIH.

Samo je firma MGM Farm koja se nalazi među finansijerima SDA, tokom prošle godine na tenderima dobila 48,9 miliona KM bez PDV-a i to uglavnom u sektoru zdravstva, od brojnih ustanova kojima upravljaju upravo kadrovi SDA. Zabranjene donacije SDA davale su i firme Ibra doo koja je na tenderima  dobila oko 1,4 miliona i firma VLAŠIĆ-GRADNJA koja je tokom prošle godine sakupila ugovore vrijedne 1,3 miliona, među kojima se u više navrata pominje Općina Travnik.

Ipak, Zakon zabranjuje strankama da primaju donacije samo od firmi koje dobijaju tendere organa izvršne vlasti, dok se to isto ne odnosi na tendere javnih preduzeća, gdje se rukovodeće pozicije takođe dijele po stranačkoj liniji. Tako je Pokret Demokratske Akcije primio donacije od firme VERENSTAN iz Živinica, a upravo ta firma dobila je od RMU Banovići  posao vrijedan oko 180.000 KM. Posao je sklopljen u trenutku dok su ovim javnim preduzećiem upravljali kadrovi PDA[2]. Takođe, ova stranka je primila i donaciju od firme REISCH SECURITY koja je dobila posao vrijedan oko 993.000 KM od Rudnika Kreka Tuzla.

Prijavom koju je TIBIH uputio CIK-u obuhvaćena je i stranka Platforma za progres Mirsad Hadžikadić koja je među finansijerima navela firmu koja je u prošloj godini sklopila ukupno 48 ugovora sa organima vlasti. Ova stranka je prijavljena i zbog toga što je njen predsjednik Mirsad Kadić u više navrata stranci donirao ukupno 33.639 KM, a zakon zabranjuje članovima stranke da u jednoj godini uplate više od 15.000 maraka.

Zbog toga je zanimljivo to da je od svih odbora SNSD-a samo Gradski odbor u Bijeljini iskazao donacije fizičkih lica koje iznose 161 hiljadu maraka. Nijedan drugi odbor nije prikazao imena i prezimena fizičkih lica koje su stranci dali donacije, a sa druge strane ova partija prijavila je 629 hiljada maraka članarine, što je znatno više od ostalih. SNSD već godinama prikazuje sve veće prihode od članarina, dok uglavnom nema donacije pravnih i fizičkih lica. Na taj način SNSD ne prijavljuje pojedinačna imena lica koja su donirala stranku, jer se iznos za članarine objavljuje samo zbirno, dok nema obaveze objavljivanja imena pojedinih članova i iznose koje su isplatili.

Većina ostalih stranaka prijavila je male iznose donacija, ali tačnost ovih podataka nije zagarantovana, jer Zakon o finansiranju političkih partija ostavlja velike mogućnosti političkim subjektima da ne prijavljuju sva sredstva kojima raspolažu, kao ni njihove prave izvore. Naime, Zakon još uvijek ne postavlja obavezu korišćenja jedinstvenih bankovnih računa, te se ostavlja mogućnost i poslovanja u gotovini, što strankama ostavlja prostor da ne prijavljuju sva sredstva.

Dodatna manjkavost, kao što je vidljivo iz prethodno navedenih primjera, je što ne postoji obaveza objavljivanja cjelovitih izvještaja stranaka, koji bi uključili sve pojedinačne troškove stranaka i njihovu svrhu, kako bi se moglo utvrditi na koji način stranke troše sredstva koja, prema njihovim izvještajima, većinom dolaze iz budžeta. Zbog ovoga, javnost može imati samo djelimične informacije o finansiranju i poslovanju stranaka.

[1] https://hercegovinapress.com/petrovic-snsd-ova-zgrada-u-banjaluci-kostace-1-280-000-km-video/

The post Zbog sankcija CIK-a stranke prestale prijavljivati donacije first appeared on Gerila.info.

Tri opštine u Federaciji BiH – Zenica, Donji Vakuf i Visoko, ukinule su finansiranje političkih stranaka iz opštinskog budžeta.

U Zenici su još prije dvije godine Gradsko vijeće i gradonačelnik Fuad Kasumović odlučili da uskrate finansiranje političkih stranaka.

Početkom februara ove godine u Donjem Vakufu je na sjednici Opštinskog vijeća donesena odluka o obustavi finansiranja političkih stranaka iz budžeta. Sredstva u iznosu od 25.000 KM biće usmjerena za stipendiranje studenata.

Posljednji u nizu gradova je Visoko. Amra Babić, načelnica Opštine Visoko, putem fejsbuka je obavijestila javnost da se odlukom Opštinskog vijeća Visoko a na inicijativu vladajuće većine, sredstva za finansiranje političkih partija iz budžeta opštine usmjeravaju za djecu oboljelu od karcinoma.

Indira Bektić Mujkić, pokretač peticije “Bolesnu djecu treba liječiti iz budžeta a političare plaćati SMS porukama, pa ko uplati-uplati”, za portal Buka je izjavila da odluke o obustavi finansiranja stranaka iz opštinskih budžeta znače da su političari napokon shvatili u kako teškoj situaciji se nalaze građani, posebno roditelji teško bolesne djece.

Drago mi je da je naša inicijativa urodila plodom, otvorila svima oči i nadam se da će sve opštine prekinuti sa finansiranjem političkih partija i sredstva usmjeriti ka liječenju naših najmlađih građana. Svjedoci ste ovih dana koliko se političari trude da kroz medijski linč omalovaže pokretače inicijative samo da bi izbjegli ono što je neminovno, prekinuti finansiranje političkih partija iz budžeta i tim novcem dati priliku bolesnoj djeci da se bore za život.

Što se finansiranja političkih stranaka tiče, Grupa država protiv korupcije (GRECO), antikorupcijsko monitoring tijelo Savjeta Evrope, ponovno je upozorila u svom novom izvještaju da BiH nije ispunila mnoštvo preporuka koje se tiču navedene oblasti.

Kada je riječ o transparentnosti finansiranja stranaka, u izvještaju se preporučuje:

1. da se preispitaju odredbe koje se odnose na političke stranke, posebno na finansiranje stranaka ili izborne kampanje, koje su trenutno rasute u različitim zakonodavnim tekstovima, s ciljem postizanja dosljednosti, sveobuhvatnosti i upotrebljivosti za struku i političke stranke, a posebno uzimajući u obzir njihovo objedinjavanje u jedan zakonodavni dokument;
2. da se promoviše korištenje bankarskog sistema za primanje donacija i drugih izvora prihoda, kao i za plaćanje izdataka, od strane političkih stranaka i izbornih kandidata, kako bi se mogao pratiti njihov tok i da se uvede načelo jedinstvenog računa za kampanju za finansiranje izbornih kampanja;
3. da se preduzmu mjere za sprječavanje kršenja pravila o limitu troškova za vrijeme izborne kampanje, na način da se troškovi prikazuju izvan izvještajnog perioda kampanje i da se Centralnoj izbornoj komisiji da mandat za superviziju troškova političkih partija i izvan izbornih kampanja;
4. da se poveća transparentnost računa i aktivnost subjekata koji su u vezi, direktno ili indirektno, sa političkom strankom – ili na drugi način pod njihovom kontrolom – i da se uključe, kada je moguće, računi takvih subjekata u račune političkih stranaka;
5. da se ojačaju mehanizmi interne finansijske kontrole političkih stranaka, u bliskoj saradnji s lokalnim i regionalnim podružnicama stranaka, da se uspostave jasna, dosljedna i posebna pravila o zahtjevima revizije koja se primjenjuju na političke stranke i da se osigura potrebna nezavisnost profesionalaca koji vrše reviziju njihovih računa;
6. da se povećaju finansijski i kadrovski resursi dodijeljeni Odjelu za reviziju Centralne izborne komisije kako bi bila bolje opremljena za efikasno obavljanje svojih nadzornih zadataka koji se tiču političkog finansiranja, uključujući osiguravanje bržeg i značajnijeg nadzora nad političkim strankama i finansijskim izvještajima za vrijeme izbornih kampanja;
7. da se uvede obaveza za Centralnu izbornu komisiju da sumnjiva krivična djela prijavljuje
   agenacijama za provedbu zakona i da se ojača saradnja i koordinacija napora na operativnom i
   izvršnom nivou između Centralne izborne komisije i poreznih organa i agencija za sprovođenje
   zakona;
8. da se jasno definišu kršenja političkih finansijskih pravila i uvedu efektivne, razmjerne i odvraćajuće sankcije za ta kršenja, naročito, proširujući raspon mogućih kazni i povećanjem obima krivičnih odredbi koje će pokriti sva lica/subjekte (uključujući donatore) u skladu s obavezama koje proizilaze iz Zakona o finansiranju političkih stranaka i Izbornog zakona.

Inače, političke stranke, u skladu sa odredbom iz člana 3. stava (1) tačke e) Zakona o finansiranju političkih stranaka, mogu se finansirati iz budžeta BiH, entitetskih budžeta, kantonalnih budžeta i budžeta Brčko Distrikta BiH, te budžeta drugih jedinica lokalne uprave i samouprave, u skladu sa entitetskim zakonima.

Članom 7. Zakona o finansiranju političkih stranaka propisana je raspodjela sredstava za finansiranje političkih stranaka, odnosno koalicija političkih stranaka i nezavisnih kandidata zastupljenih u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine i parlamentarnih grupa, odnosno klubova zastupnika i izaslanika u Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine.

U skladu sa odredbama iz člana 7. stava (6) ovog Zakona, Zajedničko povjerenstvo za administrativne poslove Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine će svojim aktima detaljnije regulisati raspodjelu sredstava iz ovog člana, kontrolu trošenja i druga finansijska pitanja u vezi sa provođenjem ovog Zakona.

U članu 7. stav (3) Zakona o finansiranju političkih stranaka propisan je način raspodjele budžetskih sredstava BiH političkim strankama, odnosno koalicijama političkih stranaka, na način da se:

1. 30% sredstava dijeli jednako svim političkim strankama, odnosno koalicijama političkih stranaka koje su osvojile mandate,
2. 60 % sredstava dijeli prema broju predstavničkih mandata, koje svaka politička stranka, koalicija političkih stranaka, odnosno nezavisni kandidat ima u trenutku dodjele mandata,
3. 10% ukupnog iznosa raspoređuje parlamentarnim grupama srazmjerno broju predstavničkih mjesta koja pripadaju manje zastupljenom polu.

Detaljan način raspodjele sredstava iz budžeta opština za finansiranje političkih stranaka, odnosno koalicija političkih stranaka i nezavisnih kandidata, odnosno klubova zastupnika i izaslanika, trebao bi biti regulisan aktima opštinskih vijeća.

Primjera radi, u Budžetu Grada Banja Luka za 2019. godinu predviđeno je 263.000 KM za finansiranje političkih partija. U Prijedoru je predviđeno izdvajanje 99.000 KM za učešće u finansiranju političkih partija, dok Budžet Opštine Gradiška predviđa 60.000 KM za grantove političkim organizacijama i udruženjima.

Budžet Republike Srpske za 2019. godinu predviđa izdvajanje 3.853.000 KM za tekuće grantove parlamentarnim strankama.

Dakle, čak i da jedinice lokalne uprave i samouprave ukinu finansiranje političkih stranaka, ostaje finansiranje iz entitetskog budžeta. Pored toga, stranke se mogu finansirati i iz člаnаrina, iz dobrovoljnih prilogа prаvnih i fizičkih licа, nа osnovu intelektuаlnih rаdovа svojih člаnovа i pristаlicа, iz prihodа od imovine u vlаsništvu stranke, kao i iz drugih izvorа u sklаdu sа zаkonom. Što se finansiranja iz budžeta tiče, u najvećem broju slučajeva stranke koje su na lokalnim izborima ušle u gradske parlamente, na osnovu rezultata opštih izbora imaju svoje predstavnike i u entitetskom parlamentu, tako da ne bi bile uskraćene za finansiranje. Dobijale bi manje, ali bi opet imale prihode iz budžeta.

Naravno, postavlja se pitanje opravdanosti uskraćivanja finansiranja političkih stranaka iz gradskih budžeta. Da li je to populistička mjera, uzevši u obzir da se te stranke i dalje finansiraju javnim sredstvima iz entitetskih i državnih budžeta? Takođe, uzevši u obzir da sredstva koja se iz gradskih budžeta izdvajaju za rad stranaka nisu velika (npr. 25.000 u Donjem Vakufu), postavlja se pitanje koliko uskraćivanje finansiranja šteti strankama, s jedne strane, a s druge, koliko zaista doprinosi “oživljavanju” budžeta i zadovoljavanju potreba drugih socijalnih kategorija kojima su ta sredstva potrebna? Posebno uzevši u obzir da je onih kojima je finansijska pomoć potrebna zaista mnogo. Međutim, ključno pitanje glasi: Ko bi najviše bio uskraćen takvom odlukom? Vladajuće stranke ili stranke opozicije?

Stranke na vlasti svakako “crpe” sredstva iz budžeta, što eksplicitno, kao što smo naveli, putem finansiranja iz budžeta na osnovu broja mandata, što implicitno, putem “doprinosa” od rukovodilaca koji su dužni strankama uplaćivati određene procente od plata zato što su ih stranke postavile na rukovodeća mjesta, zatim putem sredstava koja javna preduzeća “doniraju” strankama i slično. Ovaj implicitni vid finansiranja je ključni problem, zbog netransparentnosti i korupcije prije svega, na šta upozoravaju i predstavnici međunarodne zajednice.

Uzevši u obzir da imaju nesmetan pristup budžetu, vladajuće stranke nemaju problema sa finansiranjem, za razliku od opozicionih stranaka, posebno manjih stranaka, kojima finansiranje iz budžeta spada među važnije prilive sredstava. Ukidanjem donacija, opozicionim strankama se otežava rad, samim tim i utiče na alternativna politička mišljenja.

Marćin Valecki, rukovodilac Odjeljenja za demokratizaciju pri organizaciji OSCE, ističe da je koruptivno djelovanje novca unutar sfere politike moguće ograničiti, između ostalog, obezbjeđivanjem dovoljno sredstava iz javnih izvora, zatim zaštitom građana od bilo kakvog pritiska da pružaju finansijsku pomoć strankama i uspostavljanjem što veće ravnopravnosti između opozicionih i partija na vlasti. Dakle, ukidanje finansiranja stranaka iz budžeta možda i nije najbolje rješenje zato što se stranke mogu okrenuti manje legalnim načinima finansiranja. Što ne znači da to već i ne rade. Ali, kako bi se netransparentno finansiranje svelo na najmanju moguću mjeru, poželjno je da se stranke finansiraju iz javnih sredstava, ističe Valecki.

U zborniku Finansiranje političkih partija: Između norme i prakse, ističe se da je finansiranje stranaka iz javnih izvora mjera koju savremene države preduzimaju iz nekoliko razloga, prije svega radi suzbijanja korupcije i finansiranja stranaka iz nezakonitih izvora, kao i stabilizacije partijske scene među najvažnijim političkim akterima. Finansiranje političkih stranaka iz javnih izvora ima za svrhu da osnaži političke stranke i da ih do izvjesne mere učini nezavisnim od finansijskih centara moći. Na taj način se sprječava i prevelika uloga koju ti centri mogu imati u procesu donošenja i sprovođenja važnih državnih i društvenih odluka.

U Srbiji sve političke stranke koje imaju predstavnike u zakonodavnim tijelima na bilo kom nivou vlasti, imaju pravo na finansijska sredstva iz javnih izvora za pokrivanje troškova redovnog rada. Sredstva se za redovni rad stranaka koje imaju predstavnike u parlamentu izdvajaju u iznosu od 0,15 % budžeta, umanjenog za transfere drugim nivoima vlasti, odnosno po 0,1 % iz budžeta pokrajine i lokalne samouprave. Trideset odsto izdvojenih sredstava se raspodjeljuje u jednakim iznosima svim političkim strankama čiji su kandidati osvojili mandate u predstavničkim tijelima, dok se preostalih 70% strankama dijeli proporcionalno broju mandata u parlamentu.

Inače, sistem snažnog oslanjanja na budžet karakterističan je za sve tranzicione zemlje Srednje i Istočne Evrope.

Međutim, finansiranje iz budžeta nije jedini vid finansiranja stranaka. Privatno finansiranje je takođe veoma zastupljeno i rasprava o finansiranju političkih stranaka danas se svodi na suprotstavljanje na liniji: privatni – javni izvori finansiranja, upozorava profesor Fakulteta političkih znanosti iz Zagreba Zdravko Petak.

On podsjeća da su različite vrste privatnih sponzorstava bile uobičajeni način finansiranja stranaka praktično do početka 1960-ih godina. Prvi primjer javnog finansiranja stranaka zabilježen je u Kostariki 1954. godine, zatim u Argentini 1955, a u Evropi prvi put u Njemačkoj 1959. godine. Dotacije iz budžeta vremenom su postale neizbježan, a u velikom broju zemalja i najznačajniji izvor finansiranja stranaka.

Profesor Petak ističe da bez dotacija iz budžeta uglavnom nije moguće premostiti stalni jaz između novčanih iznosa koje su građani, na ovaj ili onaj način, voljni dati političkim strankama i rashoda što ih svojim brojnim funkcijama stvaraju stranke. Širenju javnog finansiranja stranaka dodatno su pomogli brojni slučajevi korupcije prilikom pribavljanja sredstava za stranke, kao i zahtjev da se svim strankama osigura ravnopravna politička utakmica.

Svi sistemi političkog finansiranja potiču od privatnog finansiranja kao početnog. Međutim, politički razvoj u drugoj polovini prošlog vijeka tu je zajedničku osnovicu pretvorio u sasvim različite sisteme finansiranja, tako da se danas taj sistem, npr. u Njemačkoj, razlikuje od sistema u Velikoj Britaniji, ili od sistema koji je na djelu u Sjedinjenim Američkim Državama. Napuštanje modela isključivog privatnog finansiranja nije značilo i nestanak korupcijskih skandala vezanih uz stranačke finansije.

Štaviše, u Velikoj Britaniji, koja je zadržala privatni način finansiranja stranaka, gotovo da i nema skandala vezanih uz političke finansije, dok u Njemačkoj, u kojoj se stranke najvećim dijelom finansiraju sredstvima iz budžeta, pojava korupcijskih afera je vrlo česta.

Razlog za to vjerovatno leži u činjenici da u Velikoj Britaniji ne postoje nikakve porezne olakšice, odnosno, smanjivanje porezne osnovice za određenu visinu novčanih dotacija strankama, navodi profesor Petak. U Njemačkoj takva mogućnost postoji i ona je glavni razlog nastanka korupcijskih afera.

Ukratko, uporede li se trendovi stranačkog finansiranja u Velikoj Britaniji i Njemačkoj, pokazuje se da je u VB sve manje novca koji dolazi od članarina, da su glavni privatni finansijeri stranaka korporacije i sindikati, te da ne postoje nikakve porezne olakšice za privatne donatore, dok u Njemačkoj sve više novca dolazi od članarina i državnih prihoda, a za privatne donacije postoje značajne porezne olakšice.

Procenat javnih sredstava u stranačkim finansijama u Njemačkoj iznosi otprilike 30-50% i taj je procenat nepromijenjen od 80-ih godina prošlog vijeka. Za državnu finansijsku podršku kvalifikovane su one stranke koje su dobile najmanje 0,5% glasova na posljednjim evropskim ili saveznim izborima, ili 1% glasova na federalnim državnim izborima, ili 10% glasova u svom izbornom okrugu.

Osim direktne javne podrške, država daje porezne olakšice na sve priloge (članarine i donacije) političkim strankama od strane fizičkih lica u iznosu do 1.650 evra po osobi te do 3.300 evra po bračnom paru. Osim toga država daje finansijsku podršku parlamentarnim grupama kao pomoć njihovom radu u parlamentu, a finansira i stranačke fondacije za političko obrazovanje.

Inače, javno finansiranje stranaka iz budžeta relativno je novijeg datuma. Kao što je navedeno, započinje tek pedesetih godina prošlog vijeka. Međutim, uprkos tome, u nizu zapadnih zemalja ubrzo postaje pretežnim izvorom “stranačkog novca”. Finansiranje stranaka iz državne blagajne nije, doduše, novijeg datuma. Poznati su primjeri tajnih vladinih fondova namijenjenih vlastitim strankama, ili potkupljivanju novinara ili pripadnika ostalih stranaka, ističe politički konsultant Majkl Pinto-Dušinski.

Tajno finansiranje stranaka se zamjenjuje javnim tek pedesetih godina 20. vijeka. Budžetsko finansiranje najprije počinju primjenjivati Kostarika i Argentina, a potom i Njemačka. Slijedi niz evropskih, a zatim i mnoštvo zemalja s drugih kontinenata. Vrlo je kratka lista zemalja u kojima ne postoji sistem javnog finansiranja stranaka: Indija, Irska, Luksemburg, Malezija, Holandija (u Holandiji, međutim, postoji javno finansiranje obrazovnih institucija povezanih s političkim strankama) i Velika Britanija.

U razmatranju direktnih budžetskih dotacija, profesor Petak upozorava da je neophodno primijeniti sljedeća tri kriterijuma:

1. dotacije kojima se pokrivaju izborni troškovi i one namijenjene redovnom funkcionisanju stranaka;
2. dotacije usmjerene političkim strankama i one koje se daju pojedinačnim kandidatima;
3. dotacije nacionalnim središtima stranaka i regionalnim i lokalnim organizacijama.

Uzevši u obzir prvi kriterijum, mogu se razlikovati tri grupe zemalja:

1. u prvoj grupi, u koju spadaju Francuska, Italija (nakon 1993), Kanada i Poljska, javne dotacije se daju strankama samo na osnovu izbornih troškova;
2. za razliku od tih zemalja, u grupi zemalja koju čine Austrija, Brazil, Češka, Grčka, Italija (od 1974. do 1993), Japan, Mađarska, Njemačka, Portugalija i Švedska, stranke dobijaju javne dotacije za redovno djelovanje;
3. na kraju, u nekoliko zemalja stranke dobijaju javne dotacije i za redovno djelovanje i za troškove predizbornih kampanja, u tu grupu zemalja spadaju Izrael i Meksiko.

Jednako razlikovanju redovnih i troškova izbornih kampanja u nizu zemalja postoje razlike u javnim dotacijama koje se daju strankama, odnosno, pojedincima. Zakonom se određuju različiti limiti za te dvije kategorije korisnika javnog novca, pri čemu, u pravilu, stranke prolaze daleko bolje od pojedinačnih kandidata.

Najmanje su razlike među zemljama kod trećeg kriterijuma. Dotacije iz budžeta, u pravilu, dobijaju nacionalna središta stranaka, a ne njihovi lokalni ogranci. Stranačka vodstva tako jačaju u odnosu na lokalne predstavnike stranke, stvarajući neku vrstu ovisnosti, što se može javiti i u našem slučaju, odnosno u Zenici, Donjem Vakufu i Visokom.

Međutim, postoje i izuzeci od tog pravila. U Švedskoj lokalne vlasti od 1977. godine direktno dodjeljuju dotacije lokalnim stranačkim ograncima. Takvo pravilo je i u Hrvatskoj. Lokalnim ograncima stranaka u Hrvatskoj dopušten je relativno visok stepen autonomije u finansiranju.

Što se finansiranja stranaka iz budžeta u Hrvatskoj tiče, u Zakonu o političkim strankama se navodi da stranke čiji su kandidati izabrani na parlamentarnim izborima dobijaju, s jedne strane, fiksni izvor sredstava za svoj rad, a s druge, varijabilni dio koji zavisi od broja skupštinskih zastupnika.

U federalnim zemljama, poput Australije, Austrije, Kanade ili Sjedinjenih Američkih Država javne dotacije strankama dodjeljuju i federalne jedinice, međutim, to nije uvijek pravilo. Manjina američkih saveznih država dodjeljuje javne dotacije, iako je, suprotno tome, u toj zemlji moguće pronaći okruge i gradove koji dodjeljuju dotacije iz svojih budžeta (npr. okrug Sakramento i grad Sijetl).

Zanimljiva je situacija u Holandiji u kojoj ustav ne priznaje političke stranke, a Zakon o podršci političkim strankama naziva ih “udruženjima čiji je naziv registrovan u registru imena za izbor članova donjeg doma parlamenta”. Odbijanje davanja zakonskog statusa političkim strankama rezultat je specifičnosti holandske istorije. Naime, sve do kraja 60-ih godina 20. vijeka holandsko društvo bilo je podijeljeno na oštro odvojene supkulturne grupe, a političke stranke bile su politička refleksija tih grupa. Tokom tog perioda dominantno je bilo vjerovanje da državna administracija treba biti što je moguće više neutralna u odnosu na supkulturne grupe, pa se kao posljedica te doktrine budžetski novac davao organizacijama povezanim s političkim strankama, a ne samim strankama, ističe njemački politikolog Karl-Hajnc Nasmaher.

Sve do 1999. godine, kada je donesen Zakon o podršci političkim strankama, država je finansijski podržavala političke stranke, ali ta javna sredstva stranke nisu koristile direktno, već su ih mogle koristiti preko određenih fondacija, odnosno organizacija. Država je ovu podršku davala isključivo na nacionalnom nivou za isključivo specifične svrhe, a da bi stranka dobila takvu podršku, morala je osnovati posebne organizacije koje u formalnom smislu imaju nezavisan status, ali su u suštini usko povezane s političkim strankama. Organizacije povezane s političkim stankama mogu se podijeliti u tri grupacije: istraživački instituti, obrazovni instituti te omladinske organizacije.

Donošenjem Zakona o podršci političkim strankama, od 1999. godine javna podrška više se ne daje tim organizacijama, već direktno političkim strankama, ali su budžetska sredstva i dalje predviđena isključivo za strogo određene ciljeve: političko obrazovanje, informisanje, političko-naučne aktivnosti, održavanje kontakata i podrška razvojnim i obrazovnim aktivnostima sestrinskih stranaka izvan Holandije i slično.

Dakle, mogli smo vidjeti da su iskustva u vezi sa finansiranjem političkih stranaka iz budžeta različita širom svijeta. U nekim zemljama je čak privatno finansiranje dominantnije. Negdje je prisutna kombinacija ova dva modela. Međutim, ono što je od suštinskog značaja je da finansiranje političkih stranaka, kakvo god da je, bude transparentno. Netransparentnost finansiranja stranaka i korupcija su rak rana mnogih političkih sistema, tako i Bosne i Hercegovine.

Što se ukidanja finansiranja stranaka iz opštinskih budžeta tiče, postoji više pozitivnih aspekata:

1. sredstva se mogu preusmjeriti društvenim kategorijama kojima su ta sredstva potrebnija;
2. pojedini političari su napokon postali svjesni teške situacije u kojoj se nalaze građani;
3. povratak povjerenja građana u političare;

ali i negativnih aspekata:

1. ova mjera se može posmatrati kao populistička;
2. ukidanjem finansiranja najviše će biti pogođene opozicione stranke;
3. stranke se mogu okrenuti nelegalnim vidovima finansiranja;
4. stranke na lokalu više će zavisiti od centrala.

Međutim, na primjerima nekih zemalja, kao što je Velika Britanija, možemo vidjeti da se stranke mogu finansirati i bez pomoći države, ili kao u Holandiji da sredstva iz budžeta budu usmjerena isključivo u oblasti kao što su političko obrazovanje, informisanje ili političko-naučne aktivnosti.

Naposlijetku, finansiranje stranaka iz budžeta ne predstavalja suštinski problem, kako za politički tako i za društveni život uopšte. Ključni problem je kvalitet usluga koje političari nude građanima. A svjedoci smo da se rad političara u Bosni i Hercegovini može definisati na više načina, ali ne i kao kvalitetan.

The post Uporedna analiza finansiranja političkih stranaka iz budžeta u BiH i svijetu first appeared on Gerila.info.