U kratkom druženju Cvijanovićeva je razgovarala s Makronom, uz prisustvo predsjednika Evropskog savjeta Antonija Koste i predsjednika Crne Gore Јakova Milatovića. Dok je predsjedavajuća Predsjedništva na konferenciji govorila o partnerstvu u cilju finansiranja održivog razvoja i poštivanju ustavne strukture BiH, zvanična saopštenja iz Francuske povodom sastanka nisu uslijedila, ali sama činjenica da je do susreta došlo baca novo svjetlo na spekulacije o mogućoj “političkoj tranziciji” unutar vrha SNSD-a.

Cvijanovićeva se u Sevilji pojavila uprkos činjenici da je od jula 2023. pod američkim sankcijama zbog, kako se navodi, potpune usklađenosti sa Miloradom Dodikom u donošenju zakona koji potkopavaju ustavni poredak BiH. Sankcije Velike Britanije na snazi su još od 2022. godine. Međutim, za razliku od Dodika, ona se ne nalazi pod sankcijama pojedinih država EU, što je omogućilo ovakav kontakt na visokom nivou.

Spekuliše se da je susret u Sevilji dio šire strategije testiranja tzv. “selektivnog dijaloga” sa političarima iz Republike Srpske, predviđenog nedavno usaglašenim non-paperom Pariza i Berlina. Taj dokument predlaže strože mjere protiv političara i institucija koje ruše Dejton, ali ostavlja otvoren prostor za saradnju s onima koji pokazuju konstruktivnost.

Već neko vrijeme u diplomatskim i analitičkim krugovima spekuliše se o scenariju u kojem bi Cvijanovićeva mogla preuzeti ulogu vodećeg pregovarača i lica SNSD-a prema Zapadu, dok bi Dodik zadržao kontrolu iz sjene. Susret s Makronom dodatno podstiče ove spekulacije, jer upućuje na spremnost dijela međunarodne zajednice da traži novog sagovornika u Banjaluci – onog ko ne nosi Dodikovu “toksičnost”, ali ima političku težinu i legitimitet.

Takva strategija bila bi u skladu s politikom “štapa i šargarepe” koju Pariz zagovara – zadržati pritisak kroz sankcije i blokadu sredstava za Republiku Srpsku, ali ostaviti izlaz za one koji pokažu volju da se vrate unutar okvira Dejtonskog sporazuma.

Za Milorada Dodika ovaj razvoj situacije nosi dvostruki izazov. S jedne strane, Cvijanovićeva bi mu mogla poslužiti kao korisna karika u kontaktima sa Zapadom, ali s druge, njen međunarodni kredibilitet može postati osnova za stvaranje nove, samostalnije političke pozicije unutar SNSD-a ili šire.

Za EU i SAD, susret u Sevilji bio je prilika da se provjeri da li postoji kapacitet za dijalog s Banjalukom izvan Dodikovog direktnog uticaja, bez narušavanja zajedničke politike prema BiH. Postavlja se pitanje da li je susret Željke Cvijanović i Emanuela Makrona početak procesa političke tranzicije u Republici Srpskoj ili tek pokušaj međunarodne zajednice da unese pukotine u monolitnu strukturu SNSD-a?

Gerila.info

The post Susret Željke Cvijanović i Emanuela Makrona u Sevilji: Nova etapa odnosa sa Republikom Srpskom ili privremeni signal? first appeared on Gerila.info.

Navodi se ovo u non-paperu, dokumentu koji je u proteklih nekoliko dana podigao javnost na noge, a no čemu se govorilo i na sjednici Savjeta za nacionalnu bezbjednost Srbije.

Naime, u zajedničkom dokumentu koji je datiran na 12.maj pod naslovom n pod nazivom „Odgovori na napade Republike Srpske na ustavni poredak BiH“, ove dvije države pozivaju širu akciju na nivou Evropske unije.

Kriza je dodatno produbljena nakon presude predsjedniku RS Miloradu Dodiku u februaru 2025, kada su uslijedile brojne zakonodavne inicijative u entitetu koje direktno narušavaju pravni poredak BiH, uključujući donošenje nacrta novog Ustava RS i zakona o neprimjeni državnih institucija na teritoriji entiteta, navodi se u tom dokumentu.

Kako se navodi, ovo je najozbiljniji napad na suverenitet i teritorijalni integritet BiH od kraja rata.

Dokument predviđa četiri grupe konkretnih mjera: finansijske, pravne, političke i diplomatske.

PROČITAJTE SADRŽAJ KOMPLETNOG DOKUMENTA:

12. maj 2025.

Odgovori na napade Republike Srpske na ustavni poredak BiH

Ovaj dokument sa opcijama je ažuriranje dokumenta predstavljenog 3. novembra 2023. godine i napisan je u svjetlu zaključaka PSC-a (Političko-bezbjednosnog komiteta) usvojenih 26. marta 2025. godine, koji su otvorili put za dalje aktivno angažovanje država članica EU u vezi sa aktuelnom ustavnom krizom u Bosni i Hercegovini (BiH). Cilj mu je da olakša diskusiju o odgovoru EU na napade Republike Srpske na ustavni poredak BiH.

OBRAZLOŽENJE

Trenutna ustavna kriza u BiH predstavlja najteži izazov suverenitetu, jedinstvu, kao i funkcionalnom i teritorijalnom integritetu BiH u posljednjih 30 godina, još od Dejtonskog-pariskog opšteg okvirnog sporazuma za mir. Tokom proteklih nedjelja, radnje i pravni procesi unutar RS, nakon presude prvog stepena protiv predsjednika RS Milorada Dodika 26. februara 2025. godine, otvoreno su napali ustavni poredak BiH. Naime:

–    Odluka o mjerama i zadacima proisteklim iz neustavnih odluka i postupaka neustavnih institucija BiH iz RS od 26. februara 2025.

–    Zakon o Visokom sudskom i tužilačkom savjetu RS od 27. februara 2025.

–    Zakon o neprimjeni zakona i zabrani djelovanja vanustavnih institucija BiH u RS (Sud BiH, Tužilaštvo BiH, SIPA) od 27. februara 2025.

–    Izmjene Krivičnog zakona RS od 27. februara 2025.

–    Zakon o posebnom registru i javnosti rada nevladinih organizacija od 27. februara 2025.

–   Nacrt Ustava RS od 13. marta 2025.

–   Zakon o zaštiti ustavnog poretka RS od 13. marta 2025.

Evropska unija i njene države članice su na različite načine i jednostrano izrazile svoju nedvosmislenu osudu ovih radnji, nazivajući ih prijetnjom funkcionalnosti institucija zemlje i temeljnim slobodama njenih građana. Ove radnje su u suprotnosti sa obavezama koje je BiH preuzela na svom putu ka EU, godinu dana nakon što je Evropski savjet donio odluku o otvaranju pregovora o pristupanju Bosne i Hercegovine Evropskoj uniji.

Evropska unija se u Zaključcima Saveta od 17. decembra 2024. godine pozvala na moguće odgovore EU na radnje i aktere koji potkopavaju i ugrožavaju ustavni poredak, suverenitet, teritorijalni integritet i međunarodnu ličnost BiH.

EU je naglasila potrebu da se procijene sve opcije i ozbiljne posljedice koje su dostupne u okviru alata EU.

Evropska unija je takođe potvrdila da ostaje posvećena Dejtonsko-pariskom opštem okvirnom sporazumu za mir i ustavnom poretku BiH. Štaviše, Evropska unija ozbiljno shvata svoju odgovornost za stabilnost i mir u BiH i na Zapadnom Balkanu.

CILJ

Vlasništvo lokalnih vlasti u mirnom riješavanju krize ostaje ključno. Vlasti i postupci lokalnih vlasti moraju da upravljaju situacijom. Spoljni uticaj treba ograničiti.

Cilj Evropske unije ostaje da pomogne u očuvanju i izgradnji mirne, stabilne, suverene i nezavisne funkcionalne evropske države Bosne i Hercegovine, koja ispunjava svoje obaveze prema principima i vrijednostima koje podupiru Evropsku uniju, demokratska društva i vladavinu prava, i budućnosti Bosne i Hercegovine unutar Evropske unije.

Neposredni cilj je ukidanje neustavnih zakona i povlačenje nacrta novog ustava. Sve opcije za ostvarenje ovog cilja moraju biti razmotrene.

Trajno rješenje krize zahtijevaće, posebno, potpuno i nepovratno vraćanje Republike Srpske u ustavni poredak Bosne i Hercegovine, ponovno opredijeljenje Srba iz BiH za pravilno funkcionisanje državnih institucija i njihovu posvećenost preduzimanju svih relevantnih koraka navedenih u preporuci Komisije od 12. oktobra 2022. za napredak u procesu pristupanja EU.

NAREDNI KORACI

Sljedeće akcije treba da budu deo „alata“ Evropske unije:

1) Finansijska podrška

Svaki projekat koji je direktno ili djelimično koristan za RS u okviru Investicionog okvira za Zapadni Balkan (WBIF) treba da ostane suspendovan. Države članice treba da istraže sa Komisijom mogućnosti za prekid dva suspendovana projekta. Komisija treba da se uzdrži od predlaganja novih projekata korisnih za RS.

Kriterijumi za odmrzavanje ovih mjera treba da se razviju nakon što rukovodstvo RS preduzme konstruktivne korake. Države članice moraju biti konsultovane unaprijed.

EU treba da kontaktira i druge relevantne međunarodne finansijske institucije, kao što je Svjetska banka, kako bi obezbijedila da usvoje sličan pristup.

Bilateralna finansijska pomoć za projekte koji su direktno ili djelimično korisni za RS treba da bude obustavljena.

2) Sankcije

Evropska unija treba da razmotri ciljno korišćenje okvira za restriktivne mjere (Odluka Savjeta EU 2011/173/ZSBP) u svijetlu situacije u Bosni i Hercegovini, usvajanjem restriktivnih mjera protiv pojedinaca ili entiteta koji podrivaju suverenitet, teritorijalni integritet, ustavni poredak i međunarodnu ličnost Bosne i Hercegovine. Očekujemo prijedloge Visokog predstavnika EU za spoljne poslove i bezbednosnu politiku (HRVP) u narednim nedjeljama po ovom pitanju.

U nedostatku konsenzusa na nivou EU, nacionalne mjere, uključujući ciljne individualne mjere poput zabrane putovanja, treba da se razmotre i koordiniraju među državama članicama. Usvajanje mjera od strane pojedinačnih država članica EU treba da bude praćeno lokalnim rješenjima koja treba da budu prioritetna. Nacionalne mjere su privremene i reverzibilne restriktivne mjere koje imaju za cilj promjenu ponašanja ciljanih entiteta i pojedinaca.

3) Proširenje

EU i njene države članice treba da naglase da postupci RS  idu protiv evropskog puta Bosne i Hercegovine i interesa stanovništva BiH, uključujući i stanovništvo Republike Srpske. Napredak u procesu pristupanja zavisiće od sprovođenja potrebnih koraka kako je navedeno u preporuci Komisije od 12. oktobra 2022. Istovremeno, EU i njene članice treba da usmjere javnu komunikaciju na koristi evropskih integracija.

4) Kontakti sa zvaničnicima RS

Angažovanje EU i njenih država članica sa zvaničnicima iz vlasti RS-a ili SNSD-a treba da se fokusira na isticanje rizika nastavka neustavnog kursa predsjednika RS-a Dodika. Ovo angažovanje treba da uključuje poruke koje izražavaju spremnost EU da ublaži tenzije čim se vidi obrt u vođenju politike, kao i angažovanje sa opozicijom iz RS  i civilnim društvom. Kontakti na visokom nivou sa liderima RS-a koji su osuđeni ili optuženi (M. Dodik, R. Stevandić i N. Višković) treba da budu suspendovani.

The post Njemačka i Francuska predlažu suspenziju svih evropskih projekata i nastavak pritisaka na zvaničnike RS (FOTO) first appeared on Gerila.info.

Famozni “non-paper”, dokument o promjeni granica na Zapadnom Balkanu, privukao je pažnju ne samo javnosti u zemljama bivše Jugoslavije nego i šire. Britanski Financial Times je u posljednjem broju objavio tekst Tonija Barbera, urednika rubrike za Evropu, koji na jedinstven način obrađuje temu koja je podigla mnogo prašine “od Vardara do Triglava”.

Barber ističe da se promjena granica na Zapadnom Balkanu obično smatra jednom od najopasnijih ideja u savremenoj evropskoj politici. Uzevši u obzir posljedice koje promjene granica mogu izazvati, pita se zašto je u Briselu uopšte kružio misteriozni dokument koji predlaže dalekosežne promjene granica uspostavljenih nakon ratova za jugoslovensko naslijeđe devedesetih godina.

Naglašava da je osnovni razlog taj što je Zapadni Balkan već četvrt vijeka zarobljen u strateškoj poziciji “ničije zemlje”. Jedan koristan način za smirivanje tenzija u regionu bio bi prijem svih zemalja Zapadnog Balkana u EU. Ali ovaj projekat se odvija tako sporo da se čini sve nebitnijim kao odgovor na probleme u regionu.

Kao rezultat, pokazalo se nemogućim boriti se protiv ekspanzionističkih snova lokalnih nacionalista koji bi htjeli stvoriti, na primjer, Veliku Srbiju, Veliku Hrvatsku ili Veliku Albaniju. Neizvjesnost oko budućnosti Zapadnog Balkana pojačava regionalne antagonizme i proširuje mogućnosti za druge sile, prije svega Kinu, Rusiju, Tursku i države Zaliva, da prošire svoj uticaj u dvorištu EU.

Barber ističe da ne postoji ozbiljan rizik od izbijanja nasilja u razmjerama ratova iz devedesetih. Ali trajna nestabilnost Zapadnog Balkana zadržava sposobnost uvlačenja spoljnih sila i zaoštravanja međunarodnih tenzija, kao što je to bilo u 19. i 20. vijeku.

Anonimni dokument ne odražava zvaničnu liniju bilo koje vlade u EU ili samog regiona, naglašava Barber, dodajući da se spekuliše da su ga sastavili krugovi bliski slovenačkom premijeru Janezu Janši. Janša je odlučno negirao bilo kakvu umješanost, kao i drugi visoki zvaničnici u Ljubljani, koji su zauzeti pripremama za preuzimanje šestomjesečnog rotirajućeg predsjedavanja EU.

U stvari, niko nije preuzeo odgovornost za dokument. Ali, to nije poenta, ističe Barber. Neki od argumenata u korist promjena granica bili su uobičajena valuta među nacionalistima na Zapadnom Balkanu od raspada jugoslovenske federacije.

[pdf-embedder url=”https://www.gerila.info/wp-content/uploads/2021/04/Financial_Times_UK_April_27_2021-non-paper.pdf” title=”Financial_Times_UK_April_27_2021 non-paper”]

Navodi prijedlog za spajanje Republike Srpske sa Srbijom, što je bio deklarisani ratni cilj Srba tokom devedesetih, ističući rezoluciju kojom se poziva na „razgovore o mirnom raspadu“ Bosne i Hercegovine, ukoliko međunarodna zajednica odbije da ukine Kancelariju visokog predstavnika.

Zatim navodi prijedlog dokumenta da se područja Bosne i Hercegovine naseljena Hrvatima ujedine sa Hrvatskom ili da im se barem dodijeli poseban status, što odgovara dugogodišnjem cilju hrvatskih nacionalista.

Na kraju, ističe ideju o spajanju Albanije sa Kosovom, čije je stanovništvo uglavnom albansko, i dodjeljivanju posebnog statusa području sjevernog Kosova gdje žive Srbi. Neki istaknuti političari u Albaniji i na Kosovu otvoreno ističu nadu da će Velika Albanija jednog dana postojati.

Barber Navodi da bi u otvorenom ratu na Balkanu najveći gubitnici bili Bošnjaci kojima bi ostala krnja, mini-država.

Sumirajući navedeno, ističe da se na osnovu svega može naslutiti ko bi mogao biti autor. Ispostavilo se da dokument nema naznaka o ruskom ili kineskom uticaju na Zapadnom Balkanu, dok u njemu postoje tri mračne reference na Tursku – čije je prisustvo nesumnjivo u porastu. Takođe, navodi se i problem „radikalnog islama“ u Bosni i Hercegovini. Drugim riječima, ko god da ga je napisao, dotiče se tema veoma bliskih desničarskim populističkim krugovima širom Evrope, navodi Barber.

Diplomate EU i SAD osudile su prijedloge dokumenta. Ali braniti granice Zapadnog Balkana kao nepovredive u najboljem je slučaju samo pola posla. Regionu su očajnički potrebne energičnije angažovanje EU i SAD. Što zapadne vlade duže budu zanemarivale region, na kraju će morati da plate veću cijenu, zaključuje Barber na kraju.

The post Financial Times o “non-paper” aferi: Grozni fantom promjena granica proganja Balkan first appeared on Gerila.info.