Podaci sa platforme Integrity watch BiH pokazuju da su ove firme od 2019. do 2025. godine dobile 3.237 ugovora i to uglavno kroz direktni sporazum čime se najnetransparentniji vid javnih nabavki koristi kao alat za legalizaciju poslovnih veza između vlasti i privatnih porodičnih firmi.

Prema ovoj bazi firma „Elvik“ iz Srebrenika u vlasništvu poslanika SDA u Skupštini tuzlanskog kantona Edina Vikala je definitivni šampion po vrijednosti ugovora koje je sklapala sa državom.

Ova firma je tako u julu 2023. godine kao član grupe ponuđača, zajedno sa još dvije firme sa tuzlanskom „Elektrodistribucijom“ sklopila ugovor vrijedan nepuna četiri miliona maraka i to za građevinske i elektromontažne radove na priključenju, izgradnji i rekonstrukciji Eeo na području opština Gračanica, Gradačac i Srebrenik.

Ugovor za iste radove, ali samostalno, a ne kao dio grupe ponuđača i to u ograničenom postupku nabavke su potpisali i u maju prošle godine sa „Elektrodistribucijom“ iz Tuzle, a njegova vrijednost je bila 1.659.485 KM.

Pozamašan ugovor su, prema bazi „Integrity watch“ potpisali i 2019. godine kada su takođe sa „Elektrodistribucijom“ sklopili posao od 827.320 KM i to za izvođenje građevinskih radova u već pomenutim opštinama Gračanica, Gradačac i Srebrenik.

Generalno, kada se podvuče crta, ugovori ove firme sklopljeni sa javnim sektorom u posljednjih sedam godina ukupno iznose 9,4 miliona maraka.

Milionski poslovi ministra za ljudska prava BiH

Ni firma „Nam“ iz Tuzle u vlasništvu ministra za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine Sevlida Hurtića ne preza od poslova sa državom. Tako su sa Ministarstvom obrazovanja i nauke tuzlanskog kantona 2022. godine sklopili ugovor za nabavku udžbenika vrijedan 2.603.868,75 KM.

Za udžbenike su sa istim ministarstvom potpisali ugovor i 2023. godine vrijedan 990.996,41 KM.

Sa Federalnim ministarstvom za izbjeglice i raseljena lica su 2022. godine dogovorili nabavku udžbenika za učenike povratnike u RS za nacionalnu grupu predmeta i taj posao su naplatili 739.180 maraka.

Važno je napomenuti da je Hurtić od marta 2021. godine do oktobra 2022. predsjedavao skupštinom Grada Doboja, da bi od oktobra 2022. do januara 2023. godine bio ministar trgovine i turizma RS, a u januaru 2023. postaje ministar za ljudska prava i izbjeglice BiH.

Podsjećamo, Transparency International u BiH ga je zbog poslova sa državom 2023. godine prijavio za sukob interesa, a prošle godine je kažnjen novčano, umanjenjem dijela plate. Ukupno, firma “Nam”  ministra Hurtića od države je dobila poslove vrijedne preko osam miliona maraka.

Preduzeće „HNR“ Kalesija porodična je firma u kojoj je zaposlen Nihad Hamzić vijećnik stranke „Narod i pravda“ u Općinskom vijeću Kalesija.

Sa Federalnim ministarstvom za izbjeglice i raseljena lica sklopili su prošle godine ugovor za visokogradnju, obnovu i izgradnju privrednih, poljoprivrednih, vjerskih i društvenih objekata povratnika kao članovi grupe ponuđača sa još nekoliko preduzeća, vrijedan šest miliona maraka.

Sa opštinom Kalesija su krajem prošle godine sklopili ugovor za izradu bunara i vodovodne mreže vrijedan 374.039,92 KM.   Ugovor za radove na sportskoj dvorani vrijedan 185.714 KM su sklopili takođe sa opštinom Kalesija i to pretrpošle godine.

Meso od milion maraka od vijećnika Semića

Vijećnik SDA u Skupćini općine Visoko Esad Semić vlasnik je preduzeća Industrija mesa „Semić“ koja je redovni dobavljač mesa i proizvoda od mesa Ministarstva odbrane Bosne i Hercegovine i Kazneno popravnog zavoda Sarajevo.

Sa Ministarstvom odbrane BiH su za nabavku svježeg mesa sklopili ugovor 2023. godine, za koji su dobili 706.666,67 KM.

Krajem prošle godine od Kazneno popravnog zavoda Sarajevo dobijaju posao vrijedan 830.407,18 KM takođe za nabavku mesa i mesnih proizvoda.

Jedan od vlasnika firme „BH sigurnost“ iz Tuzle, pored Nasera Orića je i Smajo Mandžić zastupnik u Skupštini Tuzlanskog kantona. Mandžić se na toj poziciji nalazi od 2018. godine kada je osvojio svoj prvi mandat.

To ga nije spriječilo da posredstvom svoje firme 2020. godine sklopi ugovor za usluge agencije za zaštitu vrijedan 511.650 KM sa „BH poštama“ iz Sarajeva.

Sa poštama je i 2022. godine sklopio ugovor vrijedan skoro pola miliona maraka sa PDV-om, takođe za usluge zaštite.

Dok „Šume“ propadaju, firme lokalnih moćnika cvjetaju

I odbornik SDS-a u Skupštini opštine Kalinovik Duško Stanić ne bježi od poslova sa javnim preduzećima, tačnije sa „Šumama Srpske“, odnosno sa ŠG „Zelengora“ Kalinovik.

Samo ove godine njegovo preduzeće “MD” ugovorilo je dva posla vrijedna 478.000 KM i to za usluge sječe i izrade šumskih drvnih sortimenata.

Prethodno je od “Zelengore” dobio poslove čija vrijednost premašuje dva miliona maraka.

Ovo su prema pomenutoj bazi najvrijedniji ugovori koje su firme u vlasništvu izabranih zvaničnika sklapale sa javnim preduzećima i institucijama, ali svakako nisu jedini.

Od firmi koje ozbiljno posluju sa državom a koje su u vlasništvu funkcionera ističu se još i „Drvo promet Đurić“ iz Kneževa u vlasništvu Manojla Đurića odbornika Socijalističke partije Srpske u Skupštini opštine Kneževo sa ugovorima vrijednim oko dva miliona maraka.

Treba istaći da je zakonima o sukobu interesa na svim nivoima zabranjeno firmama u vlasništvu izabranih zvaničnika da posluju sa državom ali u FBiH od 2013. Godine ne postoji nadležno tijelo dok se u Republici Srpskoj zbog uskog tumačenja od strane komisije izriče mali broj sankcija.

Inače, platforma Integrity Watch za Bosnu i Hercegovinu vizualizira te tendere od 2019. godine i pomaže zainteresovanoj javnosti da vidi koje kompanije redovno dobijaju javne ugovore, kolika je njihova vrijednost, od kojih institucija potiču, te postoji li povezanost između javnih funkcionera i tih kompanija ili ugovora.

Cilj platforme je da poveća transparentnost i poboljša pristup informacijama, omogućavajući praćenje potencijalnih sukoba interesa, nezakonitog uticaja i korupcije.

Transparentno.ba

The post Firme u vlasništvu funkcionera dobile preko 3.000 tendera od države first appeared on Gerila.info.

Toliko je potrošeno na četiri segmenta kampanje što uključuje oglašavanje na bilbordima, medijima i na društvenim mrežama kompanije Meta kao i troškove predizbornih skupova. Najveće iznose potrošio je SNSD (1,6 miliona KM) zatim slijede SDA (1,1 miliona KM), SDP BiH (1 milion KM), PDP (713 hiljada KM) i HDZ  (643 hiljade KM) .

Ovi iznosi nisu konačni, jer nisu uključeni troškovi oglašavanja i predizbornih skupova u finišu izborne kampanje, kao ni drugi oblici oglašavanja koje nije moguće procijeniti zbog nedostupnih izvora poput Google oglasa. Ipak, već sada može se reći da se radi o jednoj od najskupljih izbornih kampanja u BiH za lokalne izbore jer po podacima CIK-a stranke nikada nisu prijavile veće iznose.

Na vanjsko oglašavanje potrošeno oko 6,2 miliona KM

Kao i prethodnih godina oglašavanje na bilbordima bilo je ubjedljivo najskuplji oblik kampanje a posmatrači TI BiH na terenu su zabilježili oko 3.800 reklama na bilbordima, čija tržišna vrijednost iznosi oko 6.2 miliona KM. TI BiH je na online mapi objavio sve lokacije bilborda na kojima je evidentirano stranačko oglašavanje, a najveći broj postavila je SDA (520), čija tržišna vrijednost iznosi preko 800 hiljada KM.

Na ovaj oblik oglašavanja najviše novca nakon SDA potrošili su SNSD, SDP, HDZ, Demokratska fronta i NIP. Treba napomenuti da su troškovi vanjskog oglašavanja računati na osnovu javno dostupnih cijena komercijalnog oglašavanja, iako pojedini oglašivači ističu da se politički marketing plaća dodatnih 20%.

Oglašavanje u medijima

U prve tri sedmice izborne kampanje političke partije na oglašavanje u medijima prema procjeni media monitoring agencije koju je angažovao TI BIH potrošile su oko 1,6 miliona KM. U toku perioda monitoringa zabilježeno je 2.400 reklamnih objava, za šta je utrošeno (oglašavanje i produkcija) 1,6 miliona KM. Treba naglasiti da u ovaj zbir nisu uključene objave koje nisu bile označene kao plaćeno oglašavanje, ali su imale karakter plaćene promocije. Najčešće se radilo o TV emisijama i intervjuima u štampanim medijima a vrijednost takvih objava se procjenjuje na 1,3 miliona KM.

Podaci su prikupljeni putem praćenja medijskog sadržaja koje je za potrebe TI BIH provela agencija za monitoring medija i obuhvataju troškove oglašavanja na 10 vodećih TV stanica u BiH i 28 dnevnih i sedmičnih listova.

Više novca u ovom dijelu kampanje kao i prethodnih godina trošile su stranke sa sjedištem u Republici Srpskoj a po dosadašnjim podacima koji ne uključuju posljednju sedmicu kampanje, najviše su potrošile SNSD, SDS, Narodni front, Ujedinjena Srpska i PDP. Treba naglasiti da  monitoringom nije obuhvaćen veliki broj lokalnih i kantonalnih TV stanica u FBiH. Iznosi su procijenjeni po zvaničnim cjenovnicima medija i komercijalnim cijenama, a uključuju i troškove izrade predizbornih spotova i materijala.

Meta oglasi koštali preko 250.000 KM

Zvanični podaci kompanije Meta pokazuju da je u BiH do sada plaćeno 6.489 političkih oglasa, čija vrijednost iznosi oko 254 hiljade KM. Ovo uključuje emitovanje oglasa na Facebooku, Instagramu i Whatsapp-u a troškovi su na nivou prošlogodišnjih i ne uključuju posljednju sedmicu kampanje.

Na ovu vrstu reklamiranja do sada je najviše potrošila Naša Stranka jer su na nalozima ove stranke i njenih kandidata objavljena 944 oglasa, čija vrijednost po procjeni Mete iznosi oko 39 hiljada KM. Nakon toga slijede SDP (34.000 KM) i SDA (26.000 KM) a prate ih PDP, SPS i SNSD.

Ovaj iznos dodatno bi se trebao povećati jer se podaci Meta ne ažuriraju u realnom vremenu i uključuju potrošnju koja je objavljena do ponedjeljka a ovi troškovi se takođe odnose samo na oglase koje je ova platforma označila kao političke po svojoj sadržini.

Treba napomenuti da je troškove online oglašavanja i dalje nemoguće adekvatno procijeniti jer podaci o Google oglasima koji se odnose na reklamiranje po web portalima i platformi YouTube nisu dostupni za tržište BiH. TI BiH podsjeća da bi stranke u izvještajima koje su do danas bile dužne dostaviti CIK-u u koloni online oglašavanje trebale prijaviti tačne iznose troškova na sve oblike online oglašavanja.

Predizborni skupovi

Značajni troškovi izborne kampanje kao i prethodnih godina nastali su na predizbornim skupovima a posmatrači TI BiH zabilježili su od početka kampanje 757 predizbornih skupova. Prema procjeni TI BiH, zasnovanoj na veličini skupova i pratećim sadržajima, oni su do sada koštali oko 2,6 miliona KM i na tu cijenu najviše su uticali troškovi zakupa prostora, zatim hrane, piće, muzike, iznajmljivanje opreme, ozvučenja, rasvjete i ostalih sadržaja koji su korišteni na skupovima.

Očekuje se da ovaj iznos bude dodatno povećan u zadnjoj sedmici kampanje kada većina  partija organizuju centralne predizborne skupove. Treba napomenuti da je ova brojka vjerovatno i veća jer TI BiH nije imao kapaciteta da obuhvati veliki broj manjih skupova političkih partija po lokalnim naseljima.

Kao i prethodnih godina na ovaj oblik kampanje ubjedljivo najviše novca potroši SNSD a vrijednost preko 130 zabilježenih predizbornih skupova ove partije iznosi oko 790.000 KM i veliki broj njih uključuje zakup šatora, restorana, hranu, piće i druge sadržaje koji utiču na procijenjenu vrijednost. Nakon SNSD-a naviše troškova predizbornih skupova imali su SDA, PDP, HDZ i SDP.

Kad se sve sabere, političke stranke su na tri oblika plaćenog oglašavanja i predizborne skupove do sada potrošile oko 10,9 milion KM. Političke stranke za lokalne izbore do sada nikada nisu prijavile više od 7 miliona maraka troškova dok je najveći prijavljeni iznos kampanje bio za protekle Opšte izbore i iznosio je 11,3 miliona KM.

TI BIH je tada upozorio da je osam partija prikrilo najmanje 1,5 miliona KM jer su ukupno prijavljeni troškovi tih stranaka bili daleko manji od onih koje je TI BiH zabilježio na samo četiri segmenta kampanje.

Dodatno treba napomenuti da problem kontrole finansiranja političkih partija već dugo postoji u BiH i da stranke nemaju legalne izvore finansiranja kojima mogu opravdati ovolike troškove kampanje. Većina partija ne prijavljuje donacije velikih kompanija koje posluju sa državom i dobijaju javni novac jer je to zabranjeno Zakonom o finansiraju političkih stranaka.

(transparentno.ba)

The post TI BiH: Stranke na četiri segmenta kampanje potrošile preko 10,8 miliona KM, najviše SNSD, SDA, SDP, PDP i HDZ first appeared on Gerila.info.

Zbog toga je Transparency International uputio 10 novih prijava Centralnoj izbornoj komisiji a interesantno je da su firme koje su uručile donacije partijama u prošloj godini od države dobile preko 55 miliona maraka ugovora. Takođe od 2000 donacija fizičkih lica 40% priloga dale su osobe koje obavljaju neku od javnih funkcija.

Donacije kao poslovna strategija: Funkcioneri i firme investiraju u politiku

Finansijski izvještaji političkih stranaka za 2022. godinu potvrdili su da stranke i dalje prikrivaju stvarne iznose sa kojima raspolažu, ali i da su firme koje su uručile donacije partijama u prošloj godini od države dobile preko 55 miliona maraka ugovora, kao i da je 40% priloga fizičkih lica došlo od osoba koje obavljaju neku od javnih funkcija.

Analiza godišnjih izvještaja koje je objavila Centralna izborna komisija BiH pokazuju da stranke, pored budžeta iz kojih su dobile 19,4 miliona KM, finansiranje u izbornoj godini uglavnom temelje na prilozima fizičkih lica od kojih su dobili preko 2.000 donacija vrijednosti 5.843.000 KM, što je za 3 miliona maraka više nego 2020. godine i ubjedljivo je najveći iznos donacija koji su stranke do sada prikazale u jednoj godini.

Funkcioneri glavni donatori

Osim vrtoglavog rasta priloga pojedinaca, TI BiH je, zahvaljujući podacima iz registara javnih funkcionera, preduzeća i ustanova identifikovao preko 800 osoba koje obavljaju neku javnu funkciju u organima izvršne ili zakonodavne vlasti, ili su članovi uprava javnih preduzeća i ustanova, a koji su donirali sredstva strankama i ti prilozi čine 40% od ukupnog broja donacija koje su stranke dobile od fizičkih lica.

Tako je Nenad Nešić, predsjednik DNS-a i trenutni ministar u Savjetu ministara BiH, prema izvještaju DNS, svojoj stranci donirao preko 32.000 KM, što je iznad 15.000 KM koliko dozvoljava Zakon o finansiranju političkih partija. Osim njega, nedozvoljen iznos donirali su i Adna Bešić koja je stranci Za nove generacije donirala ukupno 15.225 KM zatim Aleksandar Stevanović, koji je stranci Pokret uspješna Srpska donirao 17.900 KM kao i Milan Šuvak, koji je Narodnoj partiji Srpske, čiji je predsjednik narodni poslanik Darko Banjac, donirao 19.990 KM.

Inače, Milan Šuvak je vlasnik firme „Šumil“ d.o.o. koja je za različite radove na Bolnici „Mlječanica“, čiji je direktor upravo Darko Banjac, dobila preko 18 miliona KM vrijednosti ugovora o javnim nabavkama, dok je njegova stranka, NPS, propustila da podnese finansijski izvještaj nakon izbora i ovo je prvi put da se javnost upoznaje sa načinom kako se ova partija finansira.

Posebno se ističe činjenica da se među donatorima nalaze direktori i članovi uprava javnih preduzeća i ustanova, a veliki je broj i direktora i članova Školskih odbora osnovnih i srednjih škola. Ovo potvrđuje rasprostranjenost problema političkog uticaja na cjelokupan javni sektor, naročito na obrazovni sistem, na šta TI BiH odavno ukazuje i zbog čega je i pokrenuta inicijativa Političari izađite sa časa koja za cilj ima depolitizaciju škola i obrazovnih ustanova.

Daju priloge pa dobijanju tendere

Osim privatnih, uočen je i porast priloga pravnih lica, te su stranke u svojim izvještajima prikazale donacije od 170 firmi, a analiza podataka Agencije za javne nabavke BiH pokazuje da je preko 70 tih preduzeća u toku prošle godine sklapalo ugovore o javnim nabavkama čija ukupna vrijednosti prelazi 55 miliona KM.

Navedeni iznos donacija je vjerovatno i veći jer su stranke, kao i prethodnih godina uglavnom umanjivale ili prikrivale donacije od pravnih lica, pa su u svojim izvještajima zbirno prikazale 620 hiljada KM što je tek 2,1 % ukupnih prihoda političkih stranaka u 2022. godini, i taj iznos je manji od prihoda koje su stranke ostvarile od svoje imovine i koji iznose 639 hiljada KM.

Tako, na primjer, stranke SNSD i A-SDA i dalje tvrde da nisu dobile niti jednu marku od privatnih firmi dok je većina velikih partija, za razliku od prethodnih godina, prijavila donacije pravnih lica, a zbog uočenih kršenja Zakona o finansiranju političkih stranaka TI BiH je podnio prijave Centralnoj izbornoj komisiji BiH.

Prijava je, između ostalih, upućena protiv SDP-a čiji je sponzor „S.E-SARAJKA“ doo iz Živinica, po podacima Agencije za javne nabavke, u toku 2022. godine dobila 38 ugovora čija ukupna vrijednosti prelazi 4,5  miliona KM, pri čemu je samo od uprave Grada Živinice dobila nekoliko desetina ugovora vrijednih preko 2 miliona KM. Sličan primjer je sa jednim od sponzora SDA, firmom „GREEN OIL“ D.O.O. koja je u prošloj godini potpisala ugovore vrijednosti preko 9 miliona KM dok je samo na jednom tenderu nabavke dizel goriva za dobila 4 miliona KM.

Firma „KOP I KO“ d.o.o. koja se pojavljuje kao donator već pomenute SDP ali i Pokreta demokratske akcije takođe je dobitnik nekoliko tendera vrijednih preko 700 hiljada KM a nedozvoljene donacije prikazala je i DNS koja je dobila prilog od preduzeća „DBS“ d.o.o. čiji poslovi sa državom prelaze 220 hiljada KM u 2022. godini, što je nekoliko puta iznad dozvoljenog.

TI BiH je prijavio ukupno 10 partija koje su prikazale donacije od firmi koje su sklapale poslove sa organima izvršne vlasti vrjednije od 10.000 KM u jednoj godini, što Zakon o finansiranju političkih stranaka izričito zabranjuje. Ono što je bitno naglasiti da se ova zabrana ne odnosi na poslove sa javnim preduzeća i ustanovama a TI BiH se već dugo zalaže za unapređenje regulative iz ove oblasti kako bi se u potpunosti onemogućilo da stranke dobijaju donacije od firmi koje dobijaju ugovore o javnim nabavkama.

Interesantno je da se među donatorima političkih partija u izvještajima navode i druge partije pa je tako stranka Dragana Čavića, Narodni demokratski pokret donirala 45.000 KM Socijalističkoj partiji, na čijoj listi se Čavić nalazio kao kandidat. Na sličan način je i Narodna partija srpske prikazala donaciju opštinskog odbora SNSD Brčko u iznosu od 5.700 KM što po sebi nije nedozvoljeno ali nameće niz pitanja o prirodi i motivima ovakvih transakcija.

Pokloni, dugovanja i neplaćene obaveze

Stranke su ovaj put prikazale relativno velike iznose poklona i nenovčanih donacija i to u vrijednosti od skoro 290 hiljada maraka a posebno je zanimljiv izvještaj SNSD-a u kom su nastupi Svetlane Ražnatović i Ace Lukasa na završnoj tribini ove stranke prikazani kao poklon u vrijednosti od 18,5 hiljada maraka koje je stranka dobila od ovih estradnih umjetnika.

Osim prihoda koji su u prošloj godini iznosili 29,5 miliona KM stranke su u 2022. godini u finansijskim izvještajima prikazale 9,9 miliona KM duga što je najviše od 2018. godine i taj iznos raste u kontinuitetu budući da se obaveze prenose iz ranijih perioda.

Tako Demokratska Fronta firmi Ascanius Media duguje još 129 hiljada KM od ukupno 694.458 KM neizmirenih obaveza koje se vuku od iz 2018. godine. Ista firma ima nenaplaćenih potraživanja od stranke Za nove generacije za usluge koje su nastale prošle godine a zanimljivo je da je ovo preduzeće od 2018. godine naplatilo preko 265 hiljada maraka za usluge medijske promocije od raznih organa vlasti i javnih preduzeća putem sistema javnih nabavki.

Sličan primjer je i sa preduzećem „SAMAS“ doo iz Sarajeva kom stranke NiP i DF duguju po 31 hiljadu KM dok od SDA potražuje još 17 hiljada maraka. Ova firma, kojoj stranke duguju ukupno 80 hiljada KM je kao ponuđač pobijedila na tenderima vrijednim 1,6 miliona KM i to od ugovornih organa čije sjedište se nalazi u Sarajevskom kantonu.

Stranke su prikazale zbirni dug od 1,9 miliona KM prema pružaocima medijskih, marketinških usluga i agencijama za promociju i oglašavanje što je oblast od posebnog značaja budući da je, po rezultatima praćenja izborne kampanje prošle godine TI BiH ukazao da su stranke značajno umanjile stvarne iznose potrošene na oglašavanje i izbornu promociju.

Osim privatnim dobavljačima stranke imaju dugove i prema javnim preduzećima, ustanovama, jedinicama lokalne samouprave i drugim javnim organima u iznosu od skoro 517 hiljada konvertibilnih maraka a posebni je zanimljiv podatak da stranke duguju 533 hiljada KM na ime neizmirenih poreza i doprinosa za lična primanja, iako su iz budžeta dobile preko 19 miliona KM u prošloj godini.

SDA je prijavila 262 hiljade KM neizmirenih dugovanja za plate zaposlenima a ova stranka je među najvećim dužnicima te se sa 1,2 miliona nalazi iza SDP koji ima ubjedljivo najveći iznos dugovanja u iznosu od 1,8 miliona a slijede ih PDP (740 hiljada KM), NiP (702), HDZ 1990 (698), SNSD (558), SDS (422), DF (377), Socijalistička partija (290) i Naša stranka (282 hiljade KM) te ostale stranke.

Ovakvi nalazi potvrđuju opravdanost inicijative TI BIH za što hitnije promjene Zakona o finansiranju političkih partija, čija manjkavost omogućava strankama da prikrivaju svoje stvarne finansijere i iznose prihoda sa kojima raspolažu, i umanjuju iznose dobijene iz nedozvoljenih izvora finansiranja.

(transparentno.ba)

The post Kako stranke finansiraju kampanju: 19,4 miliona iz budžeta, velike donacije javnih funkcionera i privatnih firmi koje posluju sa državom first appeared on Gerila.info.

Najviše zabranjenih priloga primila je Socijaldemokratska partija BiH (SDP BiH) koja je prijavila oko 83.000 KM donacija privatnih preduzeća u postizbornom izvještaju za posljednje opšte izbore, a među donatorima našlo se i 14 privatnih kompanija koje su sklapale poslove sa državom. To je zabranjeno Zakonom o finansiranju političkih partija, a zanimljivo je da je većina zabranjenih donatora poslovala sa organima u kojima SDP čini dio vlasti.

Tako je “DINALSA” d.o.o. Sarajevo koja je finansirala SDP sklopila u prošloj godini dva ugovora o izvođenju javnih radova sa Gradskom upravom Grada Sarajeva vrijedna preko 113 hiljada KM, zatim dva ugovora sa Općinom Centar Sarajevo preko 400.000 KM, četiri ugovora sa Općinom Ilidža vrijedna preko 550.000 KM, a tu su i brojni drugi ugovori sa ostalim institucijama čija vrijednost daleko premašuje dozvoljeni zakonski prag od 10.000 KM zbog čega ovo preduzeće nikako nije smjelo biti donator političke partije. Donator SDP-a Dinamico d.o.o. iz Kalesije takođe je prošle godine dobio  ugovore od  grada Tuzla, Vlade Tuzlanskog kantona i drugih organa izvršne vlasti, što je zabranjeno zakonom. Među donatorima SDP-a je i JATA Group koja je samo od Grada Srebrenika dobila desetine ugovora vrijednih ukupno preko 3,1 milion KM. Preduzeće Behic Sanny boy d.o.o. Bihać dobijalo je, između ostalog, i poslove od Grada Bihaća, a osim SDP-a finansiralo je i Pokret za modernu i aktivnu Krajinu gradonačelnika Bihaća Šuhreta Fazlića. Isti slučaj je i sa firmama Babilon i Terakop koje su dobijale ugovore o javnim nabavkama od organa izvršne vlasti a donirale su i SDP i SDA. Takođe, firma Amitea dobijala je značajne ugovore od Grada Mostara i drugih javnih organa, a pojavljuje se među donatorima SDP-a i Stranke za Bosnu i Hercegovinu.

Stranka demokratske akcije (SDA) prikazala je pojedinačno najviše donacija privatnih preduzeća – 137.800 KM, a među donatorima ove stranke nalazi se i šest kompanija koje su poslovale sa organima izvršne vlasti. Pored pomenuta dva, među zabranjenim donatorima SDA je i preduzeće AGI iz Konjica koje je samo od gradske uprave Grada Konjica u kojoj SDA ima gradonačelnika dobilo šest ugovora vrijednih preko 650.000 KM. Takođe, donator SDA je i Širbegović inžinjering iz Gračanice koji je poslovao sa lokalnim zajednicama u cijeloj BiH.

Stranke ne prijavljuju donacije

Ostale stranke prijavile su samo manje donacije, a brojne velike partije ni ove godine nisu prikazivale donacije privatnih preduzeća. Tako SNSD, koji je po procjeni TI BiH na kampanju potrošio preko 2 miliona KM, u izvještajima nije prikazao ni jednu marku donacija privatnih preduzeća.

HDZ BiH prikazao je svega 6.000 KM donacija privatnih kompanija, a među donatorima ove partije je i Vodoprivreda Posavina koja je od općine Odžak i Ministarstva poljoprivrede Posavskog kantona gdje HDZ BiH ima vlast, dobila ugovore vrijedne preko 84.000 KM. Narod i pravda (NIP) u izvještaju ima prijavljeno nekoliko manjih donacija, a sporna je firma Conram koja je tokom prošle godina sklopila više ugovora o javnim nabavkama sa lokalnim zajednicama.

Poseban problem je slučaj Tehničkog remonta Bratunac koji je sa 12.000 KM finansirao Republičku stranku Srpske, čiji je predsjednik Slaven Risitić ujedno i direktor ovog preduzeća. Ova donacija sporna je po dva osnova jer Republika Srpska i dalje ima značajan manjinski udio u vlasništva Tehničkog remonta Bratunac koji na svom sajtu navodi da RS “time pruža podršku prilikom sklapanja komercijalnih ugovora“. Pored toga sporno je i to što Tehnički remont godinama dobija vrijedne poslove od MUP-a RS, a samo prošle godine dobio je ugovor od 49.000 KM i nije se smio naći među donatorima stranaka.

Takođe, manje donacije od privatnih kompanija koje su poslovale sa organima izvršne vlasti primali su Hrvatska republikanska stranka i Socijaldemokrate BiH, a i u ovim slučajevima TI BiH je prijave proslijedio CIK-u. Nažalost, zakon zabranjuje strankama da primaju donacije samo od onih preduzeća koja su poslovala sa organima izvršne vlasti, dok su brojni stranački donatori poslovali i sa javnim ustanovama i javnim preduzećima gdje političke stranke imaju kontrolu nad svim procesima donošenja odluka, što zakon ne tretira.

Iako su ove godine stranke prijavile 552.510 KM donacija privatnih preduzeća, što je znatno više nego ranijih godina, brojne velike političke stranke koje dugo učestvuju u vlasti godinama ne prijavljuju donacije privatnih kompanija. Tako pored SNSD-a treba istaći da, na primjer, Ujedinjena Srpska i Socijalistička Partija nisu prijavile ni jednu marku ovih donacija. Sa druge strane, političke partije teško mogu opravdati ogromne troškove izborne kampanje, jer su po podacima TI BiH SNSD, Ujedinjena Srpska i još šest političkih partija prikrili najmanje 1,5 miliona KM troškova protekle izborne kampanje. TI BIH već dugo ukazuje da zbog lošeg Zakona o finansiranju političkih partija stranke uspijevaju sakriti svoje stvarne finansijere i iznose prihoda sa kojima raspolažu, a posebno rashoda koje ni sama CIK ne može utvrditi.

Transparentno.ba

The post TI BIH prijavio devet stranaka zbog primanja donacija od preduzeća koja su dobijala tendere od države first appeared on Gerila.info.

S obzirom na to da TI BIH nije imao podatke o troškovima oglašavanjа na portalima i platformi YouTube, štampanja i distribucije reklamnog materijala kao i brojnih drugih vidova oglašavanja, stranke su morale prijaviti daleko veće iznose jer je monitoring TI BIH uključivao samo četiri komponente.

Ipak SNSD je prijavio 1,54 miliona KM ukupnih troškova kampanje, iako je TI BIH procijenio da je ova stranka samo na bilborde, oglase u medijima, na Facebooku i predizborne skupove potrošila najmanje 2 miliona KM. Tako je SNSD je prijavio oko 150.000 KM troškova predizbornih skupova, a podatak je nerealan ako se uzme u obzir da su samo na završnom skupu te stranke u Banjaluci nastupala Svetlana Ceca Ražnatović čiji je nastup, poređenja radi, Olimpijski centar Jahorina 2018. godine platio 78.000 KM.

SNSD ni ranijih godina po nalazima revizora CIK-a nije imao dokaze o plaćanju njenih usluga, a ove godine na skupovima te stranke nastupali su i druge estradne zvijezde. Posmatrači TI BIH ispratili su 99 većih skupova SNSD-a čija je vrijednost sa uslugama hrane, pića, muzike, zakupa prostora, iznajmljivanja opreme i šatora iznosila, prema procjeni TI BIH, najmanje 850.000 KM. Stvarni troškovi kampanje SNSD-a značajno premašuju prihode koje ova stranka prikazuje a koji iznose 1,8 miliona KM i u njima nije prikazana ni jedna marka donacije privatnih preduzeća.

SDA je prikazala 1,5 miliona troškova kampanje što je za oko 220.000 manje od onoga što je utvrđeno monitoringom TI BIH, a značajno manje iznose od utvrđenih prijavili su PDP i SDS posebno kod oglašavanja u medijima i organizacije predizbornih skupova.

Ujedinjena Srpska, DEMOS i Socijalistička partija nisu prikazale ni jednu marku troškova predizbornih skupova, iako su posmatrači TI BIH ispratili preko 70 skupova ovih stranaka. US i SP takođe nisu prijavili ni jednu marku troškova internet oglašavanja iako su po javno dostupnim podacima potrošile značajne iznose na Facebook oglase. Značajno manje troškove od uočenih prijavili su još DNS i HDZ 1990.

Od ostalih partija najveće troškove kampanje u svojim izvještajima iskazali su SDP, NIP, SBB, Naša stranka i HDZ BIH, a prijavljeni iznosi su veći od procjene TI BIH s obzirom da je monitoring TI BIH obuhvatio samo četiri segmenta troškova kampanje. Ipak kada se pogledaju pojedine stavke vidljivo je da je SDP prijavio manje troškove oglašavanja u medijima nego što je procijenila media monitoring agenciја koju je angažovao TI BIH.

Stranka za BiH prijavila je 427.000 KM troškova izborne kampanje iako je samo par dana pred izbore demantovala podatke TI BIH da je potrošila oko 420.000 i tvrdila da je taj iznos svega 106.000 KM. Na kraju je prijavila cifru koja se približno podudara sa podacima TI BIH ali je interesantno da je ta brojka znatno veća od ukupnih prihoda sa kojima ova stranka raspolaže a koji iznose oko 299.000 KM. Sudeći po izvještaju SBIH još nije platila troškove kampanje jer je iskazala dugove od preko 390.000 KM od kojih je najveći dio nastao upravo ove godine.

Brojne stranke nisu mogle objasniti iz kojih izvora su finansirale kampanju! 7 stranaka nije podnijelo izvještaj CIK-u, dok 26 nije prikazalo ni jednu marku troškova kampanje. Značajno je istaći da izvještaje nisu podnijele BHI Fuad Kasumović i Platforma za progres koje su prema procjeni TI BIH potrošile najmanje 43 odnosno 32 hiljade KM na bilborde, Facebook oglase i predizborne skupove.

Takođe, Narodna partija Srpske NPS Darko Banjac koja je nakon izbora postala parlamentarna stranka, nije ni podnijela finansijski izvještaj tako da nema objašnjenja iz kojih izvora je ova stranka finansirala kampanju koja je po procjeni TI BIH 230.000 KM. Bitno je istaći da ni pokret Uspješna Srpska koji je sa NPS-om nastupio u koaliciji, u podnesenom izvještaju nije prijavio ni jednu marku troškova kampanje, iako su posmatrači TI BIH zabilježili bilborde ovog pokreta vrijedne oko 24.000 KM.

Zbog svega navedenog, TI BIH se zalaže za unapređenje Zakona o finansiranju političkih partija kako bi se poboljšala transparentnost i uvela veća kontrola, jer postoje brojni dokazi da se računi političkih partija na kraju plaćaju javnim novcem. CIK je za ove izbore izmijenio obrasce na kojima se prijavljuju troškovi kampanje tako da su stranke prvi put odvojeno prikazale troškove internet oglašavanja.

Stranke su prijavile 933 hiljade KM, a javno dostupni podaci Facebook-a pokazuju da su stranke i kandidati samo na ovoj platformi potrošile oko 491.000 KM na političko oglašavanje. Kako podaci za ostale platforme nisu dostupni nije moguće ni provjeriti tačnost ovih podataka.

Takođe, problem predstavlja i činjenica da veliki broj medijskih kuća nije dostavio RAK-u cijene političkog oglašavanja koje su znatno veće od komercijalnih po kojima je media monitoring agencija za potrebe TI BIH radila procjenu troškova oglašavanja u medijima.

(transparentno.ba)

The post Stranke prijavile 11,3 miliona KM troškova kampanje! Osam partija prikrilo najmanje 1,5 miliona KM troškova first appeared on Gerila.info.